Mannlegi þátturinn

Við hófum Mannlega þáttinn að þessu sinni á að slá á þráðinn til hestamanns á Hvolsvelli og forvitnast um hvaða verkefni eru efst á baugi í hesthúsinu um þessar mundir. Er búið að taka inn, hvað eru margir hestar á húsi, hvenær þarf að moka út og gefa og hvaða stóru viðburðir eru framundan hjá hestafólki? Á línunni til svara var nýkrýndur knapi ársins og tamningamaðurinn Elvar Þormarsson.

Við fengum svo vinkil frá Guðjóni Helga Ólafssyni í dag og í þetta sinn skoðaði hann matarhefðir, íslenskar og erlendar, sem hann hefur kynnst í gegnum lífið og hvaðan þær koma.

Lesandi vikunnar í Mannlega þættinum í þetta sinn var Gústav Adolf Bergmann Sigurbjörnsson, doktorsnemi í heimsspeki. Það eru reyndar ekki nema 5 dagar í doktorsgráðuna, en hann ver doktorsritgerð sína næstkomandi föstudag í Háskóla Íslands. Hann sagði okkur svo auðvitað frá því hvað hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Gústav talaði um eftirfarandi bækur og höfunda:

It's lonely at the end of the world e. Zoe Thorogood

Prophet song e. Paul Lynch

Um sársauka annarra e. Susan Sontag

Can the monster speak? e. Paul Preciado

Dhammapada e. Buddha

og svo Frank og Jóa seríuna e. Franklin W. Dixon

Tónlist í þættinum í dag:

Milli gærdags og á morgun / Heiða Árnadóttir og Gunnar Gunnarsson (Árni Ísaksson og Michel Legrand)

Ríðum sem fjandinn / Helgi Björnsson og Reiðmenn vindanna (höf. Ókunnur)

Never Loved Someone So Much / Klemens Hannigan (Klemens Hannigan, Leifur Björnsson og Howie B.)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GÍGJA HÓLMGEIRSDÓTTIR

Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn var söngkonan Sigríður Thorlacius. Flest tókum við líklega fyrst eftir henni í hljómsveitinni Hjaltalín, en ferill hennar er gríðarlega fjölbreyttur. Hún hefur meðal annars sungið í tríóinu GÓSS, með Tómasi R. Einarssyni, Bógómil Font, Heiðurspiltum og Uppáhellingunum bara til að nefna nokkur verkefni. Hún hefur fengið Íslensku tónlistarverðlaunin, bæði sem rödd ársins og söngkona ársins og svona mætti lengi telja. En eins og við gerum alltaf með föstudagsgestinum þá fórum við aftur í tímann með Sigríði, á æskuslóðirnar, heyrðum hvenær söngurinn kom inn í hennar líf og förum svo á handahlaupum í gegnum lífið til dagsins í dag.

Svo kom Sigurlaug Margrét auðvitað til okkar í matarspjallið í dag. Í þetta sinn ræddum við um meðlæti, sem sagt kartöflurétti, gulrætur og fleira.

Tónlist í þættinum í dag:

Kossar án vara / GÓSS (Bubbi Morthens)

We Have All the Time in the World / Louis Armstrong (Hal David & John Barry)

Everybody’s Talkin / Harry Nilson (Fred Neil)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Ásta Þórarinsdóttir var aðeins 11 ára þegar hún fór í sinn fyrsta yogatíma. Hún er hagfræðingur með master í fjármálafræði og var að vinna í Fjármálaeftirlitinu þegar hún ákvað að sameina áhuga sinn á rekstri og Yoga og í dag er hún Yogakennari og rekur eigin yogastöð. Við töluðum við Ástu í þættinum í dag.

Bergþóra Árnadóttir, tónlistarkona, söngvaskáld og ein af frumkvöðlum vísnatónlistar á Íslandi hefði orðið 76 ára í dag ef hún hefði lifað. Jónatan Garðarson kom til okkar í dag og fór með okkur yfir feril Bergþóru.

Við fjölluðum svo um félagskvíða þegar Ásmundur Gunnarsson, sérfræðingur í klínískri sálfræði hjá Kvíðameðferðarstöðinni, kom til okkar og fræddi okkur frekar um þessa kvíðaröskun. Ásmundur segir að 10-12% fólks glími við hamlandi félagskvíða en að aðeins helmingur þeirra leiti sér aðstoðar og þá oft fimmtán til tuttugu árum eftir að kvíðinn er orðinn að vandamáli. Ásmundur sagði okkur meira frá þessu í dag.

Tónlist í þættinum í dag:

Dóri kokkur / Pónik (Þorvaldur Halldórsson)

Groovin with Mr. Bloe / Mr. Bloe (Bo Gentry, Kenny Laguna & Paul Naumann)

Lífsbókin / Bergþóra Árnadóttir (Bergþóra Árnadóttir og texti Laufey Jakobsdóttir)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Jasmina Vajzovic vakti mikla athygli í umræðuþættinum Torgið sem var í beinni útsendingu fyrir rúmri viku hér í Sjónvarpinu. Þar var rætt um hvernig okkur hefur gengið í inngildingu þegar kemur að innflytjendum, auk þess sem rædd voru málefni umsækjenda um alþjóðlega vernd og flóttafólks. Jasmina er stjórnmálafræðingur og hefur áralanga reynslu af því að vinna í þessum málefnum innflytjenda, hælisleitenda og flóttafólks, bæði hjá Reykjavíkurborg og svo rekur hún nú eigið ráðgjafafyrirtæki. Hún var alin upp í gríðarlega fjölbreyttu fjölmenningarsamfélagi í Bosníu og þegar hún var táningur þurfti fjölskylda hennar að flýja heimkynni sín undan stríðsátökum og eftir erfitt ferðalag voru þau stöðvuð á landamærum, þegar þau héldu að þau væru komin í örugga höfn en voru send aftur til baka á stríðsátakasvæði, áður en þau á endanum komust til Íslands. Jasmina sagði okkur sína sögu og ræddi við okkur um stöðuna í þessum málefnum af innsýn og reynslu sem fáir hafa.

Við fengum svo póstkort frá Magnúsi R. Einarssyni í dag og það barst frá Vestmannaeyjum að þessu sinni. Magnús er kominn heim frá Grænhöfðaeyjum en hugurinn er ennþá þar. Hann segir frá hinni miklu uppbyggingu sem á sér stað á eyjunum, ekki bara vegna vaxtar í ferðaþjónustunni, ekki síður vegna fjárausturs stórveldanna Kína, Bandaríkjanna og Evrópusambandsins sem öll seilast eftir áhrifum á Grænhöfðaeyjum vegna legu eyjanna sem þykir hernaðarlega mikilvæg. Hann segir í lokin frá ungri söngkonu sem varð að velja á milli fastrar vinnu eða hugsanlegs frama í tónlistinni.

Tónlist í þættinum í dag:

Í draumum og söng / Ellý Vilhjálms og Raggi Bjarna (Ásta Sveinsdóttir og Magnús Pétursson)

White rabbit / Jefferson Airplane

Við Mánagötu í mýrinni / Egill Ólafsson (Egill Ólafsson)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Þann 28.febrúar verður Öldrunarráð Íslands með ráðstefnu með yfirskriftina Þarft þú að skipta um lykilorð - að eldast á viðsjárverðum tímum. Þar verða flutt erindi um til dæmis netöryggi, viðbrögð við netbrotum, ofbeldi sem aldraðir eru sérstaklega útsettir fyrir og hvaða aðstoð og hjálp eru í boði. Jórunn Ósk Frímannsdóttir Jensen, forstöðumaður Droplaugarstaða Hjúkrunaheimilis og formaður Öldrunarráðsins kom til okkar í dag og sagði okkur betur frá ráðstefnunni og með henni kom Runólfur Þórhallsson aðstoðaryfirlögregluþjónn, en hann heldur erindi á ráðstefnunni um ofbeldi gegn öldruðum.

Páll Óskar Hjálmtýsson poppstjarna hefur um árabil safnað gömlum bíómyndum á Super 8mm kvikmyndaspólum, sem var eina leiðin fyrir fólk að vera sinn eigin dagskrárstjóri áður en VHS kom á markaðinn. Næsta fimmtudag verður Super 8 sýning í Norræna húsinu þar sem rúllað verður í gegn nokkrum stuttmyndum sem íslenskir listamenn hafa gert á þessu stórskemmtilega formi. Í lokin mun Páll Óskar gefa sýnishorn af því hvernig fólk horfði á bíó heima hjá sér, en oftast voru vinsælar myndir gefnar út í 10 mínútna útgáfum. Páll Óskar mætti í þáttinn með fangið fullt af kvikmyndum í stórum og litlum útgáfum.

Einar Sveinbjörnsson kom svo í veðurspjallið og í dag töluðum við hann um hækkandi sól og hvenær sólin fer að verma. Einnig um dægursveiflu hitans og endurkast sólar frá snjónum. Hláku er spáð um helgina og við fengum svar við spurningunni hvað er asahláka? Svo fræddumst við um skyndihlýnun upp í heiðhvolfinu en henni er spáð í lok vikunnar og mun hún móta veðrið hjá okkur fram í marsmánuð. Veðurhorfurnar lengra fram í tímann tengjast þessu fyrirbæri. Já, það var um nóg að tala við Einar Sveinbjörnsson í dag.

Tónlist í þættinum í dag:

In the Mood / Glenn Miller band (Joe Garland og Andy Razaf)

Brúnaljósin brúnu / Páll Óskar Hjálmtýsson (Jenni Jónsson)

The Good the Bad & the Ugly / Hugo Montenegro (Ennio Morricone)

If Paradise is Half as Nice / Amen Corner (Battisti, Fishman & Mogol)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Okið undan sjálfum mér er hreinskilinn fyrirlestur þar sem leikarinn Björgvin Franz Gíslason lýsir því hvernig hann náði að breyta eigin vinnubrjálæði yfir í innri ró og raunverulega starfsánægju, eins og hann orðar það sjálfur. Hann veltir því upp hvernig maður nær þeim árangri að verða betri starfskraftur með því að eyða færri klukkustundum í vinnunni en meiri tíma með fjölskyldu og vinum. Aðferðirnar sem Björgvin styðst við hafa verið notaðar til að þjálfa afreksíþróttafólk og forstjóra stærstu fyrirtækja heims til að öðlast betri árangri í sínu fagi sem og í lífinu. Björgvin Franz kom í þáttinn og sagði okkur betur frá þessu í dag.

Við fengum svo vinkil frá Guðjóni Helga Ólafssyni í dag og í þetta sinn velti hann fyrir sér afleiðingum eldgoss á Suðurnesjum auk þess sem hleðslustöðvar fyrir rafbíla og umgengni við þær fá svolitla athygli, já og Eyvör Pálsdóttir, þó ekki söngkonan.

Lesandi vikunnar í Mannlega þættinum í þetta sinn var María Hjálmtýsdóttir kynjafræðikennari og barnabókasafnari. Við fengum að vita hvaða bækur hún hefur verið að lesa undanfarið og svo hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hana í gegnum tíðina. María talaði um eftirfarandi bækur og höfunda:

Bold fjölskyldan í klípu e. Julian Clary Serótónínendurupptökuhemlar e. Friðgeir Einarsson

Ég verð aldrei ungfrú meðfærileg e. Ingibjörgu Dögg Kjartansdóttur

Ten Steps to Nanette e. Hannah Gadsby

Backlash e. Susan Faludi

Angry White Men e. Michael Kimmel.

Kapítóla eftir E.D.E.N. Southworth.

Tónlist í þættinum í dag:

Relax / Trúbrot (Gunnar Þórðarsson, Magnús Kjartansson og Rúnar Júlíusson)

Myndin af þér / Vilhjálmur Vilhjálmsson (Bob Russel, texti Iðunn Steinsdóttir)

Take me home country roads / John Denver

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn var leikkonan Helga Braga Jónsdóttir. Hana þarf auðvitað varla að kynna, hún hefur glatt fólkið í landinu með húmor sínum og gamanleik, bæði á sviði, í sjónvarpi og á kvikmyndatjaldinu, í Fóstbræðrum og fjölda Áramótaskaupa svo fátt eitt sé nefnt, auk þess að vera auðvitað líka frábær dramatísk leikkona. Við fórum með henni aftur í tíma, á æskuslóðirnar á Akranesi þar sem hún rifjaði upp fyrstu skrefin á leiksviðinu þar sem hún lék titilhlutverkið í Línu langsokki. Svo fórum við á handahlaupum í gegnum lífið til dagsins í dag, með viðkomu í leiklistarskólanu, París og svo leikhúsunum. Svo ræddum við að lokum við Helgu um hennar nýjasta hlutverk í gamanmyndinni Fullt hús, sem var frumsýnd var fyrir skemmstu.

Svo var auðvitaða matarspjallið á sínum stað. Eftir helgi eru bolludagurinn og sprengidagurinn, það var því ekki úr vegi að ræða þessa daga undir styrkri stjórn Sigurlaugar Margrétar í dag.

Tónlist í þættinum í dag:

Sjóddu frekar egg / Bogomil Font (Bragi Valdimar Skúlason)

Kaupakonan hans Gísla í Gröf / Haukur Morthens (erlent lag, texti e. Loftur Guðmundsson)

Ég vil fara upp í sveit / Ellý Vilhjálms (erlent lag, texti e. Jón Sigurðsson)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Mannlegi þátturinn var sendur í dag út frá Síðumúla, nánar tiltekið úr Múlabæ dagþjálfun fyrir aldraða og öryrkja. Hugmyndin að þessari fyrstu dagdvöl landsins varð reyndar til á ári aldraðra, 1982 en verkefnið þróaðist svo í samvinnu þriggja félagasamtaka og var Múlabær opnaður í janúar árið 1983, fyrsta dagdvöl landsins ætluð öldruðum.

Múlabær á sér farsæla sögu og hafa sömu aðilar staðið að rekstrinum nánast frá upphafi. Í dag er stjórn staðarins skipuð af aðilum frá SÍBS, Félagi eldri borgara í Reykjavík og Reykjavíkurdeild Rauða krossins.

Við töluðum í dag við Þórunni Bjarney Garðarsdóttur, forstöðumann Múlabæjar, um starfsemina og sögu Múlabæjar sem varð 40 ára í fyrra. Svo töluðum við við Eddu Jónasdóttur,Sigurð Daníelsson og Ragnheiði Sigurðardóttur, sem öll nýta sér þjónustuna og dagdvölina.

Tónlist í þættinum í dag:

Áður oft ég hef / Haukur Morthens og Hljómsveit Sigurd Jansen (erlent lag, texti e. Egil Bjarnason)

Ljúfa vina / Ragnar Bjarnason og Sigrún Jónsdóttir (Jón Sigurðsson og Ólafur Gaukur Þórhallsson, texti Indriði G Þorsteinsson og Ólafur Gaukur)

Sun aint gonna shine anymore / Walker brothers

Hringdansar / Kokkurinn (syrpa)/ Harmónikkutríó Jan Mórávek

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Á sunnudagin verður haldin minningarathöfn í Hafnarfjarðarkirkju um fjögur sjóslys sem áttu sér stað árið 1959 á tuttugu daga kafla frá 30.janúar til 18.febrúar. 153, frá fimm löndum, létust í slysunum, frá, Íslandi, Danmörku, Grænlandi, Færeyjum, Nýfundnalandi og Íslandi. Auk minningarathafnarinnar verður opnuð tvíþætt sýning, þar sem annars vegar verða sýnd fjölskyldutré hvers og eins hinna íslensku sjómanna sem fórust og svo verður sýning sem Egill Þórðarson, loftskeytamaður, hefur unnið um sjóslysin og aðstæðurnar þessa örlagaríku daga. Egill kom í þáttinn í dag og rifjaði upp þessi mannskæðu sjóslys og með honum kom Jónína Ólafsdóttir sóknarprestur í Hafnarfjarðarkirkju.

Í dag eru liðin 120 ár frá fæðingu Ragnars í Smára og af því tilefni verður sérstök dagskrá kl.17 í Hannesarholti þar sem afmælisbarnsins verður minnst. Ragnar rak smjörlíkisverksmiðju, sápuverksmiðju og á tímabili einnig brennisteinsvinnslu, en það sem hann hagnaðist á þar nýtti hann til að kaupa málverk, styðja íslenskt tónlistarlíf og gefa út bækur. Jón Karl Helgason prófessor við Íslensku- og menningardeild við Háskóla Íslands þekkir ævi Ragnars í Smára betur en margir og hann kom í þáttinn í dag.

Tónlist í þættinum í dag:

I have a Dream / ABBA (Benny Andersson & Björn Ulvaeus)

Calle Schewens vals / Willy Lundin af plötunni Swedish Paintings (Evert Taube)

Gettu hver hún er / Uppáhellingarnir og Sigríður Thorlacius (Jón Múli og Jónas Árnasynir)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Einelti og áreitni á vinnustöðum er erfitt fyrirbæri sem eyðileggur starfsanda, dregur úr starfsánægju og spillir árangri verkefna. Einnig dregur þetta ástand úr sálrænu öryggi fólks á vinnustað og getur orðið til þess að hæft starfsfólk flæmist út af vinnumarkaði og andleg og líkamleg heilsa getur verið í hættu. Það getur reynst erfitt að greina vandann en það gerir einmitt Þórkatla Aðalsteinsdóttir sálfræðingur og hún kom í þáttinn í dag og sagði okkur frá því hvað hægt er að gera í svona tilvikum.

Undanfarin ár hefur hugtakið gigg- hagkerfið hljómað í auknum mæli,sérstaklega á Covid tímabilinu og í kjölfar þess. Talsverður fjöldi fólks kýs að vinna ekki í svokölluðum 9-5 vinnum heldur í verkefnum, eða giggum. Þetta getur verið tónlistarfólk, sviðslistafólk, fólk í ýmis konar iðnaðarstörfum, bílstjórar, sérfræðingar í hundalabbi og fleiri. Aron Bergmann Magnússon, sem hefur unnið við fjölbreytt gigg-störf og Önnu Katrínu Halldórsdóttur, frá Alfreð.is, komu í þáttinn og töluðu um að vinna á þessum forsendum. Þau sögðu okkur frá nýja appinu Giggó, sem er eins konar markaðstorg fyrir gigg, hvort sem fólk er að leita eftir einhverjum til að vinna verk fyrir sig, eða er að leita sér að verkefnum.

Jóhanna Vilhjálmsdóttir kom svo til okkar í heilsuspjall í dag. Hún ætlar að tala í dag um ilmefni í kremum, þvottaefnum og fleiru. Hún sagði til dæmis frá þalötum, sem eru mjög víða, aðallega í plastefnum og ilmefnum og geta haft talsverð áhrif á okkur.

Tónlist í þættinum í dag:

Fjórir kátir þrestir / Egill Ólafsson og Edda Heiðrún Backman (erlent lag, texti e. Jón Sigurðsson)

Lipurtá / Bubbi Morthens (Bubbi Morthens)

Allentown / Billy Joel (Billy Joel)

Mississippi / The Cactus Blossoms (Jack Torrey)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR