Spegillinn 21. maí 2021

Umsjónarmaður: Bergljót Baldursdóttir

Lyfjafyrirtækin sem þróuðu bóluefni gegn COVID-19 ætla að framleiða þrjá og hálfan milljarð skammta á næstu misserum og selja fátækum ríkjum á niðursettu verði eða kostnaðarverði.

Nýjar sóttvarnareglur taka gildi á þriðjudag. 150 fá að koma saman í stað 50 og fyrsta skrefið verður stigið í átt að því að afnema grímuskyldu. Skiptar skoðanir voru um það meðal fólks sem fréttastofa tók tali í dag. Rætt við fólk á förnum vegi sem voru þau Sölvi Fannar Ragnarsson , Vilborg Helgadóttir, Ragnhildur Konráðsdóttir, Katrín Ólafsdóttir og Drífa Þrastardóttir

Mikill hraunstraumur rennur nú að vestari varnargarðinum í Nafnlausadalnum í Meradölum og stutt í að hraunflæði nái yfir garðinn. Rögnvaldur Ólafsson, aðstoðaryfirlögregluþjónn hjá Almannavörnum segir framkvæmdina nauðsynlega.

Hátt í 30% Íslendinga eru nú fullbólusettir og mismunandi er eftir landshlutum hvaða árgöngum hefur verið boðin bólusetning. Ragnheiður Ósk Erlendsdóttir, framkvæmdastjóri hjúkrunar hjá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins segir að handahófskennd bólusetning hefjist í næstu viku.

Formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga segir að rekstur sveitarfélaga sé betri en menn óttuðust. Hún segist styðja tillögur starfshóps sem kveða á um að aðeins kjörnir fulltrúar séu gjaldgengir sem formenn sambandsins og stjórnarmenn. Rætt við Aldísi Hafsteinsdóttur, formann sambandsins.

Lengra efni:

Gera má ráð fyrir meiri gosmóðu í andrúmsloftinu ef eldgosið heldur áfram og veður er gott í sumar. Við þær aðstæður verða ákveðin efnahvörf í brennisteinsgasinu sem veldur gosmóðunni. Þetta segir Þorsteinn Jóhannsson, loftgæðasérfræðingur hjá Umhverfisstofnun. Bergljót Baldursdóttir ræddi við hann

Norrænt samstarf hefur steytt á skeri í Covid19-farsóttinni og tiltrú almennings á norrænt samstarf hefur beðið alvarlega hnekki. Þetta eru niðurstöður nýrrar skýrslu frá Norðurlandaráði. Forseti Norðurlandaráðs hefur orðið fyrir miklum vonbrigðum með norrænt samstarf á síðustu mánuðum. Jóhann Hlíðar Harðarson tók saman

Bretar máttu frá sextánda maí ferðast út fyrir landsteinana. Þrátt fyrir það, hvetja ýmsir ráðherrar, þeirra á meðal Boris Johnson, fólk til að fara hvergi. Ferðaþjónustan er ekki sátt og kallar þetta tvískinnung. Sigrún Davíðsdóttir sagði frá

Bæði verður kallað inn af handahófi í bólusetningu í júní og boðið upp á opna bóluefnadaga þar sem fólk getur bókað sig í bólusetningu. Eftir viku verður líklega alfarið hætt að bólusetja við kórónuveirunni eftir aldri. Kristín Sigurðardóttir talaði við Óskar Reykdalsson og Þórólf Guðnason

Öryggisráð ísraelsku ríkisstjórnarinnar situr enn á fundi og ræðir hvort hætta skuli loftárásum á Gaza. Þrýstingur frá stjórnvöldum í Bandaríkjunum er sagður hafa haft áhrif á að dregið hafi úr árásum Ísraelsmanna.

Hernaðarlegmálefni eru ekki á verkefnalista Norðurskautsráðsins. Samt sem áður má segja að aukin hernaðarumsvif og stirt samband Rússlands og Bandaríkjanna hafi svifið yfir vötum á ráðherrafundi ráðsins sem lauk í Reykjavík í dag. Kannski var þetta stóra málið á fundinum. Albert Jónsson, fyrrverandi sendirherra og sérfræðingur í erlendum málefnum, segir áhugavert hvernig Sergei Lavrov, utanríkisráðherra Rússlands tók á þessum málum og það hafi ekki komið á óvart. Arnar Páll Hauksson ræddi við hann.

Annað hvort þarf að skilgreina upp á nýtt hugmyndir um norræna samstöðu eða leggja meira í hana, að mati Piu Hansson forstöðumanns Alþjóðamálastofnunar. Norrænu ríkin hafi iðkað samvinnu á vissum stigum, en ekki samstöðu í viðbrögðum við heimsfaraldrinum. Ragnhildur Thorlacius ræddi við hana.

Á tíunda tímanum í kvöld liggur fyrir hvort Daði og Gagnamagnið kemst upp úr síðari undanriðlinum í Eurovision. Veðbankar spá þeim góðu gengi. Markús Þórhallsson

Útlendingastofnun hefur svipt hóp palestínskra hælisleitenda, sem til stendur að endursenda til Grikklands, húsnæði og tekið af þeim fæðisgreiðslur.

Sergey Lavrov utanríkisráðherra Rússlands kom til landsins síðdegis. Hann fundar í kvöld með utanríkisráðherra Bandaríkjanna

Alþýðusamband Íslands hvetur landsmenn til að sniðganga flugfélagið Play og krefst þess að gerður verði raunverulegur kjarasamningur við flugfreyjur. Þetta kemur fram í ályktun miðstjórnar ASÍ í dag.

Bandaríkjaforseti þrýstir á stjórnvöld í Ísrael að draga úr árásum á Gaza-svæðið með það að markmiði að koma á vopnhléi. Eldflaugum var skotið á Ísrael frá Líbanon í dag.

Eldgosið við Fagradalsfjall hefur nú staðið yfir í tvo mánuði. Hraunflæðið hefur síðustu vikur verið tvöfalt meira en það var í upphafi.

Það þarf að slaka á fasteignamarkaðinum, sem ber merki ofsa að mati Ásgeirs Jónssonar seðlabankastjóra. Peningastefnunefnd bankans ákvað í morgun að hækka stýrivexti um 0,25%. Það hækkar vexti á óverðtryggðum lánum með breytilegum vöxtum. Haukur Holm fréttamaður ræddi við seðlabankastjóra að afloknum blaðamannafundi í bankanum og spurði af hverju peningastefnunefndin hefði ákveðið að hækka vexti. Haukur Holm talaði við Ásgeir Jónsson seðlabaknastjóra.

Formaður Náttúruverndarsamtaka Íslands vonar að á ráðherrafundi Norðurskautsráðsins á morgun verði tekin ákvörðun um að bannað verði að nota svartolíu á norðurslóðum. Hann bindur vonir við að Ísland stuðli að því að í ráðherraályktun fundarins verði kafli um svartolíubann. Arnar Páll Hauksson ræddi við Árna Finnsson.

Norðmenn ætla ekki að afglæpavæða minni skammta af eiturlyfjum. Erna Solberg forsætisráðherra lenti í minnihluta með frumvarp sitt í Stórþinginu. Miðað var við 5 grömm af sterkari efnum og 15 af hassi en þingmenn sögðu nei. Norski forsætisráðherra ætlar að gera málið að kosningamáli í haust og bæta við auknu frjálsræði í sölu á áfengi. Gísli Kristjánsson sagði frá.

Skynja má töluverða valdabaráttu í aðdraganda fundar Norðurskautsráðsins í Hörpu á fimmtudag. Forsætisráðherra segir greinilegt að bæði Rússar og Bandaríkjamenn séu að marka sér stöðu fyrir fundinn.

Íþróttasamband Íslands krefst þess að íþróttafólk sem tekur þátt í alþjóðlegum verkefnum fyrir Íslands hönd fái forgang í bólusetningu. Sóttvarnalæknir segir að ekki sé hægt að bregðast við öllum áköllum án þess að riðla öllu kerfinu.

Bregðast þarf með markvissum hætti við fjölgun fólks með sykursýki tvö á Íslandi. Rannsókn Hjartaverndar sýnir að tvöfalt fleiri voru með sykursýki tvö árið 2018 en 2005.

Þolendur ofbeldis þurfa aukið tillit á vinnustöðum vegna #metoo. Þetta kemur fram í stuðningsyfirlýsingu BSRB.

Skimað verður í gámum á planinu utan við Leifsstöð á Keflavíkurflugvelli og búast má við bið eftir skimun síðdegis þegar margar flugvélar lenda á svipuðum tíma. Tvöfalda þarf fjölda starfsmanna við skimun, að minnsta kosti, segir framkvæmdastjóri hjúkrunar á Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Vonast er til að slembibólusetning geti hafist í næstu viku og að í lok júní geti fólk pantað sér tíma í bólusetningu og valið bóluefni. Ragnhildur Thorlacius talar við Ragnheiði Ósk Erlendsdóttur.

Hagfræðideild Landsbankans spáir því að fjöldi ferðamanna í ár verði um 800 þúsund. Á næsta ári komi hingað ein og hálf milljón ferðamanna og 2023 verði ferðamannafjöldinn kominn í tvær milljónir. Þá er því spá að verðbólgan á þessu ári verði 4% en fari niður í 2,5% á næsta ári. Þá eru horfur á atvinnuleysi verði tæplega 9% á þessu ári. Arnar Páll ræðir við Daníel Svavarsson.

Það er margt að breytast í Bretlandi í kjölfar Brexit, úrgöngu Breta úr Evrópusambandinu, um síðustu áramót. Þá einnig reglur um búsetu, varða bæði fólk frá ESB- og EES-löndum, því einnig Íslendinga. Breytingarnar varða bæði fólk, sem þegar býr í Bretlandi og fólk, sem hyggst flytja þangað. Sigrún Davíðsdóttir ræddi við Sturlu Sigurjónsson sendiherra Íslands í Bretlandi um þessar breytingar. Sigrún Davíðsdóttir segir frá

Spegillinn 17.maí 2021

Umsjónarmaður: Bergljót Baldursdóttir

Rússland tekur við formennsku af Íslandi í Norðurskautsráðinu á fimmtudaginn. Það er mat íslenskra ráðamanna að vel hafi tekist til þótt kórónuveirufaraldurinn hafi hamlað starfi ráðsins. Rætt við Guðlaug Þór Þórðarson utanríkisráðherra og Einar Gunnarsson sendiherra og formann embættismannanefndar Norðurskautsráðsins

Mikill viðbúnaður er í tveimur ríkjum á Indlandi vegna öflugs fellibyls sem náð hefur landi. Flytja þarf hundruð COVID-19 sjúklinga af bráðabirgðasjúkrahúsum vegna óveðursins.

ÁTVR hyggst fara fram á lögbann á áfengissölu á netinu og kæra starfsemina til lögreglu. Íslendingar mega kaupa áfengi í gegnum erlendar netverslanir en heildverslunin Santewines opnaði í mánuðinum netverslun fyrir íslenskan markað. Fyrirtækið er skráð í Frakklandi og þar af leiðandi erlend netverslun. Lagerinn er hins vegar á Íslandi og vörurnar fást afhentar samdægurs. Rætt við Arnar Sigurðsson, eigandi netverslunarinnar

Framkvæmdastjóri Félags atvinnurekenda furðar sig á því að ríkisháskólarnir bjóði niðurgreidd námskeið í beinni samkeppni við einkafyrirtæki. Stjórnvöld séu í raun að veita einkafyrirtækjunum tvöfalt högg. Rætt við Ólaf Stephensen, framkvæmtastjóra SA

Lengra efni:

Skilja má orð utanríkisráðherra Rússlands, um að Rússar eigi Norðurheimskautið, á tvo vegu segir prófessor í alþjóðastjórnmálum. Fundur utanríkisráðherra ríkja Norðurskautráðsins hefst á miðvikudaginn. Bergljót Baldursdóttir, ræðir við Silju Báru Ómarsdóttur, prófessor í stjórnmálafræði.

Forseti ASÍ segir að sér hafi brugðið þegar hún sá kjarasamning flugfreyja við flugfélagið Play. Hann kveði á um lægstu laun sem sést hafi á íslenskum vinnumarkaði um þessar mundir. Arnar Páll Hauksson, ræddi við Dífu Snædal, forseta ASÍ

Spegillinn 14.5.2021

Umsjónarmaður: Bergljót Baldursdóttir

Nokkur dæmi eru um að smit hafi greinst hjá bólusettu fólki hérlendis, segir sóttvarnalæknir. Ekki sé komið að því að bólusettir geti verið grímulausir. Hann vonar að verði hægt að slaka á grímunotkun í júní, júlí þegar 60 eða 70 prósent hafa verið bólusett. Rætt er við Þórólf Guðnason, sóttvarnalækni

Helmingur fullorðinna Íslendinga hefur fengið að minnsta kosti fyrri bólusetningu við COVID-19 og þar af eru 22 prósent fullbólusett, eða 65 þúsund manns. Rætt við Ragnheiði Ósk Erlendsdóttur, framkvæmdastjóra hjúkrunar á Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins

Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra segir að #metoo-bylgjan sem nú er í gangi sýni að þörf sé á frekari aðgerðum til að berjast gegn kynbundnu ofbeldi. Hún kynnti á ríkisstjórnarfundi í morgun samantekt um þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur þegar gripið til á yfirstandandi kjörtímabili. Rætt við Katrínu Jakobsdóttur

Alþjóðaheilbrigðisstofnunin hvetur ríkar þjóðir heimsins til að hætta að bólusetja börn gegn COVID-19 og gefa bóluefnið frekar þeim sem minna mega sín efnahagslega.

Aflaheimildir sem ætlaðar eru til strandveiða í ár duga ekki til að ljúka tímabilinu segir talsmaður smábátaeigenda. Sjöhundruð smábátar verða við strandveiðar í sumar Rætt við Örn Pálsson. taldmann smábátaeigenda

Lengra efni:

Forstjóri Vinnumálastofnunar segir að störfum rigni inn til stofnunarinnar vegna átaksins Hefjum störf. Tæplega 1700 manns hafa verið ráðnir frá því að það hóst í maprí. Nú erum um 6600 störf í boði. Arnar Páll Hauksson ræddi við Unni Sverrisdóttur, forstjóra Vinnumálastofnunar

Halla Hrund Logadóttir, einn af stofnendum og stjórnendum Miðstöðvar norðurslóða við Harvard-háskóla og verðandi orkumálastjóri, bindur vonir við fund Norðurskautsráðsins í næstu viku. Hún telur að ráðstefna háskóla norðurslóða gefi tóninn eftir COVID-19 og verði vonandi sá stökkpallur háskólasamfélagsins inn í aukna samvinnu sem mikil þörf sé fyrir. Bergljót Baldursdóttir ræðir við hana um hraðar loftslagsbreytingar á norðurslóðum og fund utanríkisráðherra Norðurskautsráðsins.

Einu sinni reyndu stjórnmálamenn ákaft að komast í fjölmiðla. Nú er öldin önnur. Breskir stjórnmálamenn sneiða hjá ákveðnum fréttaþáttum og fréttamönnum vegna þess að þeir vilja sjálfir stýra hvernig boðskapnum er komið á framfæri. Það tekst þó ekki alltaf. Sigrún Davíðsdóttir segir frá

Framkvæmdastjóri Skógræktarfélags Hafnarfjarðar segir erfitt að horfa upp á sviðna jörð eftir gróðurelda. Gróður hefur logað á þremur stöður á sunnan- og vestanverðu landinu í dag.

Hamas-samtökin hóta að skjóta eldflaugum á háhýsi í Tel Aviv ef Ísraelsher hættir ekki árásum á Gaza-svæðið.

Félagsmálaráðherra segir að tryggt verði að allir námsmenn sem vilji sumarstarf fái vinnu í sumar. 2.500 sumarstörf verða í boði fyrir námsmenn, 18 ára og eldri, í tengslum við átakið Hefjum störf.

Átta skipasmíðastöðvar vilja bjóða í smíði nýs rannsóknaskips fyrir Hafrannsóknastofnun. Þetta varð ljóst þegar forútboð í smíðina var opnað hjá Ríkiskaupum

Þó liðin sé rúm vika frá því að gosið í Geldingadölum byrjað að gjósa með stuttum hléum er ekkert lát á hraunflæðinu, sjálf hraunáin hefur heldur færst í aukana. Þorvaldur Þórðarson, prófessorí eldfjallafræði segir að framan af hafi flæðið verði á bilinu 5-10 rúmmetrar á sekúndu en sé nú á bilinu 10-15 rúmmetrar. Hann segir að hraunáin og gosvirknin í gígnum sé í raun að haga sér sjálfstætt. Hann segir líka að það hljóti að liggja hraunrás úr gígnum í Geldingadölum sem við sjáum ekki. Um hana renni hraun auk kvikunnar sem gýs upp úr gígnum. Arnar Páll Hauksson talaði við Þorvald Þórðarson.

Líklegt er að noktun Pfizer-bóluefnisins á börn allt niður í 12 ára aldur verði leyfð hér líkt og í Bandaríkjunum, að mati Valtýs Stefánssonar Thors barnasmitsjúkdómalæknis. Hann gerir þó ekki ráð fyrir að ungmenni verði bólusett hér fyrr en í haust í fyrsta lagi. Ragnhildur Thorlacius talaði við Valtý.

Eina slökkviskjólan sem Landhelgisgæslan hefur til umráða og hefur nýst vel í baráttu við gróðurelda, er ónýt og slökkvigeta úr lofti er því engin. Almannavarnir hafa miklar áhyggjur af stöðunni, en vonast er til að hægt sé að fá aðra skjólu lánaða frá Svíþjóð.

Erfitt er að segja til um hvenær óvissuástandi vegna gróðurelda lýkur. Slökkviliðsstjóri hvetur landsmenn til að hafa varann á í kringum gróður.

Atvinnuleysi dróst saman í apríl og var 10,4 prósent. Langtímaatvinnulausum heldur þó áfram að fjölga.

Alþjóðaheilbrigðisstofnunin lýsir yfir áhyggjum af afbrigði kórónuveirunnar sem geisað hefur á Indlandi síðustu mánuði. Það er talið mun meira smitandi en fyrri athuganir gáfu til kynna.

Héraðsdómur Reykjavíkur dæmdi í dag vinnuveitanda til að greiða transmanni laun sem hann átti inni vegna veikinda eftir aðgerð, sem væri óaðskiljanlegur hluti transferils hans. Formaður Samtakanna 78 fagnar niðurstöðunni.

Örfá leiðangursskip með nokkur hundruð farþega sigla við Íslandsstrendur í sumar. Ekki er von á stórum mörg þúsund manna skemmtiferðaskipum, það verður í fyrsta lagi í haust. Eigandi ferðaskrifstofunnar Atlantik býst við að hafa í ár 5-7 prósent af þeim tekjum sem fyrirtækið hafði árið 2019, en er þó þakklátur fyrir eitthvað, eftir tekjuleysi í rúmt ár. Ragnhildur Thorlacius ræðir við Gunnar Rafn Birgisson einanda ferðaskirfstofunnar Atlantik.

Kafbátaeftirlit bandaríska sjóhersins á Norður- Atlantshafi sem stjórnað er frá Keflavík hefur aukist talsvert á síðustu árum. Í fyrra voru P-8 vélar hersins við kafbátaleit í 173 daga, miðað við 21 dag árið 2014 þegar kafbátaeftirlit hófst hér á nýjan leik. Athygli hefur vakið að talsvert umferð herflugvéla hefur verið síðustu daga um Keflavíkurflugvöll.

Eftir bæjar- og sveitastjórnarkosningar og aðrar svæðisbundnar kosningar hefur Íhaldsflokkurinn styrkt stöðu sína en þá blasir við glíma við skosku stjórnina um sjálfstætt Skotland. Verkamannaflokknum vegnaði ekki vel og er nú í gamalkunnri stöðu: leiðtoginn umdeildur og heiftug átök innan flokksins. Nema í Wales, þar sem gamalreyndur leiðtogi Verkamannaflokksins sýnir að það er hægt að ná árangri án þess að vera það sem kallast ?heillandi leiðtogi.? Sigrún Davíðsdóttir segir frá.

Fjölmargar konur hafa stigið fram á samfélagsmiðlum síðustu daga og greint frá kynferðislegu ofbeldi sem þær hafa verið beittar. Ný #MeToo bylgja er risin.

Vegna hættu á gróðureldum verða 16 slökkviliðsmenn í Borgarbyggð á bakvakt um helgina í varúðarskyni.

Landsfundur Vinstri hreyfingarinnar græns framboðs var settur nú síðdegis. Formaður flokksins segir að kjörtímabilið hafi verið lærdómsríkt og óvenjulegt.

Íslandi stendur til boða að kaupa skammta fyrir 200 þúsund manns af rússneska bóluefninu Spútnik V. Alþjóðaheilbrigðissstofnunin veitti í dag neyðarleyfi til notkunar kínverska bóluefnisins Sinopharm.

Hlutafjárútboð í Síldarvinnslunni í Neskaupstað hefst á mánudaginn og stendur til miðvikudags.

Frá því að byrjað var að bólusetja hér á landi gegn COVID-19 hafa verið fluttir inn um 185 þúsund skammtar af bóluefni. Þegar er áætlun um að hingað komi um 174 þúsund skammtar í maí og júní. Þeir gætu orðið fleiri því ekki liggur fyrir áætlun um afhendinu AstraZeneca og Janssen. Arnar Páll Hauksson talar við Júlíu Rós Atladóttur.

Það var kosið víða í gær í Bretlandi, í bæja- og sveitastjórnir, kosið um borgarstjóra í stærri borgum og á þingin í Skotlandi og í Wales. Það tekur einhverja daga að telja en það eru úrslitin í einu kjördæmi sem fanga mesta athygli í dag. Sigrún Davíðsdóttir sagði frá.

Vel gekk að bólusetja hátt í þrettán þúsund manns við kórónuveirunni í Laugardalshöll í dag. Aldrei hafa fleiri fengið bólusetningu á einum degi

Lýst hefur verið yfir óvissustigi almannavarna vegna hættu á gróðureldum á suðvesturhluta landsins.

Framkvæmdastjóri ferðaskrifstofunnar Nordic Visitor segir rífandi sölu þessa dagana. Apríl sé besti sölumánuður fyrirtækisins frá upphafi.

Um sex hundruð manns komu sérstaklega til landsins vegna eins stærsta tölvuleikjamóts heims sem hófst í Laugardalshöll í dag.

Ferðamannasumarið verður ágætt og stærra en flestir búast við, segir framkvæmdastjóri ferðaskrifstofunnar Nordic Visitor. Það verði engu að síður mikil áskorun fyrir fjölda fyrirtækja að komast af stað á ný, það kosti peninga og hálfsetin hótel og rútur skili tapi. Ragnhildur Thorlacius talar við Ásberg Jónsson.

Þó að samkomulag hafi tekist um áramótin um útgöngu Breta úr Evrópusambandinu eru mörg mál enn óafgreidd, til dæmis um fiskveiðar. Franskir sjómenn á um áttatíu fiskibátum sigldu að Ermasundseyjunni Jersey í dag, argir vegna veiðileyfa. Þeir sigldu svo heim eftir hafa vakið athygli á vandanum. Og eins og alltaf þegar fiskveiðideilur ber á góma muna Bretar þorskastríðin. Sigrún Davíðsdóttir sagði frá.

Norska fyrirtækið Orkla hefur keypt Nóa Síríus og bætt íslensku sælgætisframleiðslunni við fjölbreytt safn fyrirtækja á neytendamarkaði. Vörumerkin í safninu eru vel á þriðja hundrað í þremur heimsálfum. En hver stendur að baki þessu framsækna fyrirtæki og hverfa nú íslenku páskaeggin og suðusúkkulaðið af markaði? Gísli Kristjánsson sagði frá.