Víðsjá

Í Víðsjá í dag er meðal annars rætt við Einar Má Guðmundsson rithöfund um fyrstu þrjár ljóðabækur hans sem komu út fyrir fjörutíu árum, Er nokkur í Kórónafötum hér inni? Sendisveinninn er einmana? og Róbinson Krúsó snýr aftur, en bækurnar eru nú komnar út í einu bindi. Einnig er rætt við Þórdísi Gísladóttur, skáld og þýðanda, um heimsins furðulegasta fisk, álinn. Álabókin eftir Patrik Svenson sló í gegn þegar hún kom út í Svíþjóð í fyrra, vann hin virtu August-verðlaun og kom nýverið út í þýðingu Þórdísar. Í bókinni fléttar höfundur sinni eigin sögu saman við sögu álsins, og fjallar um dularfulla náttúru hans og tengsl við menningu okkar mannanna. Gréta Sigríður Einarsdóttir fjallar um fjárframlög til menningarmála. Og Oddný Eir Ævarsdóttir rithöfundur talar um skammdegissól.

Í Víðsjá í dag er meðal annars fjallað um argentínska skáldið Alejöndru Pizarnik en Hermann Stefánsson rithöfundur hefur þýtt úrval ljóða eftir hana. Pizarnik var til skamms tíma ekki eitt af stóru nöfnunum í skáldskap Rómönsku Ameríku, fáir þekktu til hennar í hinum spænskumælandi heimi, en á því hefur orðið breyting. Rætt verður við Hermann í Víðsjá í dag. Frá 17.öld og fram á þá tuttugustu gerðu vísindamenn margvíslegar uppgötvanir sem höfðu afdrifarík áhrif á framþróun náttúruvísinda. En það eru ekki allir sem vita að íslenska silfurbergið gengdi þar oft lykilhlutverki. Saga þessa merkilega kristals er rakin í Silfurbergi, nýrri bók eftir vísindamennina og feðgana Kristján Leósson og Leó Kristjánsson. Kristján er gestur Víðsjár í dag. Gauti Kristmannsson bókmenntagagnrýnandi þáttarins rýnir í skáldsöguna ,,Dauði skógar" eftir Jónas Reyni Gunnarsson. Og Ólöf Gerður Sigfúsdóttir skoðar list í almannarými. Hún notast við smáforritið “Útlistaverk í Reykjavík“, sem leiddi hana í skemmtilegan hring í einum af almenningsgörðum borgarinnar.

Í Víðsjá í dag meðal annars rætt við rithöfundinn Ólaf Jóhann Ólafsson sem sendi nýlega frá sér skáldsögu sem nefnist Snerting. Björn Þór Vilhjálmsson bókmenntagagnrýnandi fjallar um skáldsöguna 107 Reykjavík eftir þær Auði Jónsdóttur og Birnu Önnu Björnsdóttur. Breski tónlistarmaðurinn Brian Eno, heyrnartól, samtíminn og ný tækni koma við sögu. Og bók vikunnar á Rás 1 að þessu sinni er skáldsagan Lífsins tré eftir Böðvar Guðmundsson sem kom fyrst út árið 1996 og var framhald bókarinnar Híbýli vindanna sem hafði komið út árið áður. Árið 2015 komu svo báðar bækurnar út sem ein heild undir titlinum Vesturfarasögur. Hlustendur heyra í Böðvari í þætti dagsins.

Rætt er við rithöfundinn Óskar Árna Óskarsson um bók sem nefnist Vatnaleiðin og hefur að geyma dagbók sem hann skrifaði í Stykkishólmi árið 2009. Fjallað verður um myndlistaráhuga Donalds Trumps, samband hans við Andy Warhol og portrettið af Benjamin Franklin á hundrað dollara seðlinum. Spurt er: Hvaða myndlist tók Trump með sér í Hvíta húsið og hvern mun hann útnefna sem portrettmálara þeirra hjóna þegar dvölinni í Hvíta húsinu líkur? Maríanna Clara Lúthersdóttir bókmenntagagnrýnandi Víðsjár fjallar um skáldsöguna Eldarnir: Ástin og aðrar hamfarir eftir Sigríði Hagalín Björnsdóttur. Og Gréta Sigríður Einarsdóttir fjallar um jólabókaflóð á tímum veirunnar.

Listahátíðin List án landamæra er haldin í 17da sinn í ár og má sjá afraksturinn í listrýmum víðsvegar um borgina. Nokkur rýmanna hafa lokað dyrum sínum vegna ástandsins, en ljósmyndasýningin Skrölt III, er meðal þess sem enn er hægt að sjá. Víðsjá ræðir við listamanninn Krumma og Birtu Guðjónsdóttur, listrænan stjórnanda hátíðarinnar, í Gallerí Port við Laugarveg í þætti dagsins. Björn Þór Vilhjálmsson bókmenntagagnrýnandi Víðsjár fjallar um ljóðabókina Hetjusögur eftir Kristínu Svövu Tómasdóttur. Fjallað er um listakonuna Kristínu K.Þ. Thoroddsen en sýning á verkum hennar verður opnuð innan skamms í Listasafninu á Akureyri. Og forsetakosningar í Bandaríkjunum koma við sögu.

Í Víðsjá í dag meðal annars rætt við Halldór Armand rithöfund um nýútkomna skáldsögu hans, sem nefnist Bróðir. Í þættinum verður einnig fjallað um eitt af höfuðritum dýrasiðfræðinnar, Animal liberation frá árinu 1975, eftir ástralska heimspekinginn Peter Singer. Bókin hefur síðan verið endurútgefin á fjölmörgum tungumálum og er oft kölluð biblía dýraverndunarsinna, grænmetisæta og grænkera. Rætt er við Benjamín Sigurgeirsson þýðanda bókarinnar í þætti dagsins. Sænski rithöfundurinn, kvikmyndagerðarmaðurinn og aktívistinn Jan Myrdal andaðist á föstudag, 93ja ára að aldri. Myrdal var einn afkastamesti rithöfundur Svía og raunar Norðurlanda, hann hafði sterkar pólitískar skoðanir, og hafði mikil áhrif með skrifum sínum og framgöngu. María Kristjánsdóttir leikstjóri og leikhúsgagnrýnandi segir frá Myrdal í þættinum í dag. Bók vikunnar á Rás 1 að þessu sinni er skáldsagan Jarðnæði eftir Oddnýju Eir Ævarsdóttur. Þetta er bók sem kom út árið 2011 og hlaut góðar viðtökur, fyrir hana hlaut Oddný meðal annars Bókmenntaverðlaun Evrópusambandsins árið 2014, bókin var tilnefnd til íslensku bókmenntaverðlaunanna árið 2011 og Oddný hlaut Fjöruverðlaunin fyrir þessa bók árið 2012. Hlustendur heyra í Oddnýju í Víðsjá í dag.

Í dag fagnar Sögufélagið útkomu bókarinnar Handa á milli, en hún fjallar um sögu Heimilisiðnaðarfélagsins. Rætt er við höfund bókarinnar, Áslaugu Sverrisdóttur sagnfræðing, í þætti dagsins, um bókina og það hvernig áherslur félagsins í hundrað ár hafa speglað þjóðfélagið hverju sinni. Sverrir Norland rithöfundur birti á dögunum pistil um endalok bókabúðar Máls og menningar við Laugaveg og velti þar meðal annars fyrir sér hvernig megi mögulega blása nýju lífi í bókaverslanir í bókmenntaborginni Reykjavík. Rætt var við Sverri í Víðsjá fyrir hálfum mánuði eða svo, en pistill hans birtist fyrst á facebokk-síðu Sverris en síðan í Stundinni undir yfirskriftinni ,,Löngu tímabær dauði bókabúðar Máls og menningar." Á þessu máli eru fleiri vínklar, Gréta Sigríður Einarsdóttir, ritstjóri Iceland Review, segir sína skoðun í Víðsjá í dag. Hermann Stefánsson rithöfundur kveður sér hljóðs þættinum og gluggar í nokkrar bækur sem eiga það sameiginlegt að vera sagðar ekki beinlínis af þessum heimi. Einkum skoðar Hermann rit nafna síns Hermanns Jónassonar (1858-1923), en hann kom á framfæri ýmsum leiðréttingum á Njálu sem vitruðust honum í draumi. Í þættinum einnig tíðarandatal í skugga kórónuveiru, bandarískra forsetakosninga, ofl.

Víðsvegar um heiminn standa tré sem hægt er að hengja óskir sínar á. Þegar trén eru orðin yfirfull eru óskirnar sendar til Yoko Ono sem svo sendir þær aftur í friðarsúluna, þaðan sem þeim er varpað til himins með ósk um alheimsfrið, í minningu Johns Lennon. Í Víðsjá í dag verða rifjuð upp fyrstu kynni Yoko Ono og John Lennon en þar kemur við sögu listaverk sem síðar varð kveikjan að friðarsúlunni í Reykjavík. Einnig verður rætt við Aðalstein Emil Aðalsteinsson, ungan rithöfund, sem var að senda frá sér sína fyrstu bók, smásagnasafnið 500 dagar af regni. Ólöf Gerður Sigfúsdóttir fjallar um sýninguna Listþræði sem nú stendur yfir í Listasafni Íslands, sýningu sem sett var upp í tilefni af aldarafmæli Ásgerðar Búadóttur, tilefnið notað til að horfa sérstaklega til vefnaðar og þráðlistar í íslenskri samtímalist og þess hvernig listamenn hafa notað þráðinn, spunnið hann, litað, ofið og formað eftir öllum kúnstarinnar reglum.

Farið á kaffihúsið Mokka þar sem ljósmyndasýningin Oaxaca (framburður: Óa-haka) prýðir veggina næsta mánuðinn. Orri jónsson segir frá ferð til Mexíkó og verki sem hefur verið í vinnslu í 27 ár. Maríanna Clara Lúthersdóttir bókmenntagagnrýnandi Víðsjár fjallar í dag um smásagnasafnið Váboða eftir Ófeig Sigurðsson. Bók vikunnar á Rás 1 að þessu sinni er skáldsagan Sagan af Washington Black eftir kanadíska rithöfundinn Esi Edugyan. Verkið gerist á sykurplantekru á Barbados árið 1830 og lýsir grimmúðlegum heimi nýlendutímans. Washington Black, eins og hún heitir á ensku, kom út árið 2018, og er þriðja skáldsaga höfundar. Edugyan er ættuð frá Ghana, og hún hefur hlotið fjölmargar viðurkenningar fyrir verk sín. Sagan af Washington Black var meðal annars tilnefnd til Man Booker-verðlaunanna árið 2018 og fjölmörg blöð og tímarit, þar á meðal The New York Times og The Washington Post, völdu bókina eina af tíu bestu bókum ársins 2018. Verkið kom út í íslenskri þýðingu Ólafar Pétursdóttur í fyrra, hlustendur heyra í Ölöfu í þættinum. Og falskar tennur koma við sögu að gefnu tilefni.

Í Víðsjá í dag rætt við tónlistarmennina Hilmar Örn Hilmarsson og Kjartan Sveinsson en á næstunni verður gefin út upptaka á verkinu Hrafnagaldri Óðins sem frumflutt var á Listahátíð í Reykjavík árið 2002. Að verkinu stóðu hljómsveitin Sigur Rós, Hilmar Örn, Steindór Andersen og fleiri, en það hefur aldrei verið gefið út í heild sinni. Á morgun kemur út fyrsta smáskífan, Dvergmál, þeir Hilmar og Kjartan segja frá Hrafnagaldri Óðins í Víðsjá í dag. Rifjuð verður upp að gefnu tilefni gríska goðsögin um Medúsu, en sagan hefur verið á allra vörum í New York síðustu daga. Nýtt útilistaverk sem hugsað var sem innlegg í Metoo-umræðuna hefur skapað heitar deilur um gæði listaverka, klám, klassík og skapahár svo eitthvað sé nefnt. Medúsa og Metoo í Víðsjá í dag. Einnig verður spurt: Hver hefur smakkað Næturgalatungu? Hvað þá fuglshráka? Hermann Stefánsson rithöfundur veltir fyrir sér ferðalögum og eðli þeirra og rýnir í ferðabókina „Frá Japan og Kína“ eftir Steingrím Matthíasson sem ferðaðist um Austurlönd í blábyrjun síðustu aldar. Og farið verður í göngutúr með Guðrúnu Pálínu Guðmundsdóttur fræðslufulltrúa við Listasafnið á Akureyri, og þrjú útilistaverk í bænum skoðuð.