Víðsjá

Í Víðsjá í dag verður bæði horft aftur í tímann, og fram í tímann, hugað verður að myndlist, tungumáli og táknum, og horft til áramóta, sem eru skammt undan. Gréta Sigríður Einarsdóttir fjallar um áramótaheit, um það hvernig gekk að standa við þau á árinu sem er að líða og hvaða heit hún hyggst strengja fyrir næsta ár. Sest verður niður með myndlistarkonunni Áslaugu Írisi Katrínu Friðjónsdóttur, sem sýnir um þessar mundir ný verk í norr11 við Hverfisgötu. Áslaug segir frá áhuga sínum á tungumáli og táknum, hversdagslegum efnum sem kallast á við ekki eins hversdagsleg tímabil listasögunnar og áhrif frá New York, þar sem áslaug íris bjó um tíma. Einnig verður komið við í borginni Wuhan í Kína og rifjuð upp ræða sem haldin var í Lundúnum í apríl og vakti mikla athygli, á tíma sem virðist að sumu leyti fjarlægur en samt mjög skammt undan.

Umsjón: Guðni Tómasson og Eiríkur Guðmundsson.

Í Víðsjá í dag verður meðal annars rætt við Má Jónsson prófessor í sagnfræði við Háskóla Íslands um Reisubók Ólafs Egilssonar. Séra Ólafur var hertekinn í Tyrkjaráninu í Vestmannaeyjum árið 1627 og fluttur ásamt konu og tveimur börnum til Algeirsborgar. Ólafur lýsir í einstakri frásögn sinni þessum mjög svo sérstæða sögulega atburði og segir ferðasögu sína en Ólafur fór víða veturinn 1627-1628, meðal annars til Þýskalands, Ítalíu, Frakklands, Hollands og Danmerkur. Reisubókin kemur nú út í nýrri glæsilegri útgáfu Sæmundar og Sögusetursins í Vestmannaeyjum. Úgáfuna önnuðust þeir Kári Bjarnason, forstöðumaður Safnahúss Vestmannaeyja og áðurnefndur Már Jónsson, en bókin hefur einnig að geyma aðra texta um Tyrkjaránið. Arnljótur Sigurðsson fjallar í tónlistarpistli sínum undir yfirskriftinni Heyrandi nær um valsinn, en undir léttúð vínarvalsanna má að hans mati í hliðarsporunum finna drunga og sorg, því stundum eru valsarnir heldur svartir. Og Ólöf Gerður Sigfúsdóttir horfir í dag til baka og skoðar hvaða viðfangsefni hafa verið efst á baugi hjá myndlistarmönnum þetta árið. Einnig veltir hún fyrir sér hvaða áhrif faraldurinn muni hafa á starfsemi safna og sýningarstaða, sem og hegðun menningarnjótenda.

Umsjón: Guðni Tómasson og Eiríkur Guðmundsson.

Í Víðsjá í dag verður meðal annars rætt við Maríu Huld Markan Sigfúsdóttur úr hljómsveitinni Amiinu um jólalagaútgáfu og nýja útgáfuröð sem kennd er við háaloft. Einnig verður rætt við tónlistarmanninn Gunnar Þórðarson um plötuna Í hátíðarskapi sem kom út fyrir nákvæmlega fjörutíu árum og er einhver vinsælasta jólaplata íslenskrar tónlistarsögu. Lög af henni hljóma oft í aðdraganda jóla og margir hafa á henni miklar mætur. Finnbogi Pétursson hefur alla tíð verið heillaður af ljóðrænni veröld hljóðsins. Hann hefur myndgert hljóð og sett fram í innsetningum sem dansa á mörkum tónlistar, sviðslistar og arkitektúrs, hvort sem það er í formi eðlisfræðilegra tilrauna í sýningarsölum, með skúlptúrum á hálendi Íslands eða með risastórri orgelpípu í Feneyjum. Þetta árið slæst Finnbogi í hóp þeirra listamanna sem hafa skapað verk til styrktar sumarbúðanna í Reykjadal, sem styrktarfélag lamaðra og fatlaða á og rekur. Kærleikskúlan þetta árið kallast ÞÖGN og kallast það verk á við verkin sem Finnbogi sýnir um þessar mundir í Neskirkju, eitt nýtt verk og tvö eldri verk. Rætt verður við Finnboga í Víðsjá í dag. Og Björn Þór Vilhjálmsson bókmenntagagnrýnandi Víðsjár fjallar í dag um skáldsöguna Götu mæðranna eftir Kristínu Marju Baldursdóttur.

Víðsjá fagnar í dag 250 ára afmæli tónskáldsins Ludwigs van Beethoven þegar Kordó-kvartettinn leikur fyrir hlustendur göldróttan kafla úr einu af síðustu meistaraverkum tónskáldsins á sviðinu í Salnum í Kópavogi. Kvartettinn, skipaður hljóðfæraleikurum úr Sinfóníuhljómsveit Íslands, ætlaði að fagna fæðingarafmælinu með tónleikum þar í kvöld, en flytur þess í stað kafla úr strengjakvartett opus. 132 fyrir hlustendur Víðsjár. Einnig verður í Víðsjá í dag fjallað um enska rithöfundinn John le Carré sem andaðist á laugardag, 89 ára að aldri. Rætt verður við Óttarr Proppé verslunarstjóra um höfundarverk þessa merka rithöfundar. Sjálfsmyndir frá 19. öld koma við sögu og Oddný Eir Ævarsdóttir rithöfundur ávarpar hlustendur undir skammdegissól.

Umsjón: Eiríkur Guðmundsson

Í Víðsjá í dag verður meðal annars rætt við Úlfar Þormóðsson rithöfund sem hefur sent frá sér bókina Fyrir augliti: Dagatal, sem hefur að geyma dagbókarfærslur Úlfars á árunum 2018 og 2019. Farið verður í heimsókn til ungrar listakonu, Ingibjargar Friðriksdóttur, sem er nýflutt heim frá bandaríkjunum eftir framhaldsnám í elektrónískum tónsmíðum og upptökutækni. Hlustendur heyra af verki sem hún samdi fyrir Listahátíð í Reykjavík, verki sem kallast Meira Ástandið, verk sem er bók, en samt ekki bók heldur tónsmíð, hljóðverk, en með því að fletta síðum bókarinnar er jafnvel hægt að komast í sýndarveruleika. Gréta Sigríður Einarsdóttir fjallar í dag um samkomur og listviðburði en margir velta því fyrir sér hvernig framtíðin verður þegar takmarkanir vegna heimsfaraldurs verða liðin tíð. Heyra handabönd sögunni til, munu fjarfundir halda velli og hvað gerist þegar við megum aftur safnast saman í leikhús, fara á tónleika og sækja upplestra? Og bók vikunnar á Rás 1 að þessu sinni er skáldsagan Jóhann Kristófer eftir Romain Rolland, sem kom út í tíu bindum á árunum 1904-1912 og í íslenskri þýðingu Þórarins Björnssonar og seinna Sigfúsar Daðasonar, fyrstu þrjú bindin, árið 1947. Bókin er þroskasaga tónlistarsnillingsins Jóhanns Kristófers og sækir Romain Rolland meðal annars innblástur í ævi Beethovens en einnig annarra frægra tónskálda. Í verkinu setur Rolland fram hugmyndir sínar um eðli listarinnar um leið og hann kryfur hin ýmsu þroskastig mannsins og hvað felst í því að vera listsnillingur. Gildi verksins hefur ekki síst verið talið fólgið í lýsingu þess á evrópskri menningu í kringum aldamótin 1900. Rætt verður við Gísla Magnússon prófessor við Mála- og menningardeild Hugvísindasviðs Háskóla Íslands um verkið og höfundinn í Víðsjá í dag.

Umsjón: Eiríkur Guðmundsson

Efni Víðsjár í dag: Á bakvið hverja karlhetju er oftast nær að finna styttu og stoð, jafnan öfluga eiginkonu sem á drjúgan þátt í velgengni maka síns og hvetur til dáða. Í tónlistarhorninu Heyrandi nær ætlar Arnljótur Sigurðsson að rýna létt í Ungfrú Lillian Hardin Armstrong og hennar lykilhlutverk í umbreytingu djasstónlistar fyrir 100 árum síðan. Ólöf Gerður Sigfúsdóttir fjallar í myndlistarpistli um tvær nýjar einkasýningar sem hafa verið opnaðar í sýningarröðinni Skúlptúr/Skúlptúr í Gerðarsafni, þar sem leikgleði og tilraunastarfsemi eru í fyrirrúmi. Og hugað verður að röddunum sem þú vilt heyra þegar þú fæðist og þegar þú deyrð, rætt verður við skáldið Diddu um Elvis Presley og jólin.

Umsjón: Eiríkur Guðmundsson

Víðsjá er í dag, eins og aðra fimmtudaga á aðventunni, helguð nýjum bókum. Rithöfundar koma í heimsókn, ræða málin og lesa úr verkum sínum. Á meðal gesta í þættinum í dag eru Guðrún Hannesdóttir, Ófeigur Sigurðsson, Þóra Karítas Árnadóttir og Þórdís Gísladóttir. Bókarýnin verður á sínum stað, Gauti Kristmannsson bókmenntagagnrýnandi þáttarins fjallar í dag um skáldsöguna Strendinga: Fjölskyldulíf í sjö töktum eftir Yrsu Þöll Gylfadóttur.

Umsjón: Eiríkur Guðmundsson

Í Víðsjá í dag verður meðal annars fjallað um persneska ljóðskáldið Jalaluddin Rumi sem uppi var á 13. öld en Kristinn Árnason skáld hefur þýtt úrval ljóða eftir þetta merka skáld, og birt á bók sem nefnist Söngur reyrsins, með þessu safni býðst lesendum í fyrsta sinn heildstætt úrval af ljóðum Rumi í íslenskum þýðingum. Einnig verður farið í heimsókn í splúnkunýtt sýningarrými í aldargömlu timburhúsi í Þingholtunum. Galleríið hefur fengið nafnið Lýðræðisbúllan og mun opna dyr sínar á laugardaginn kemur, með einkasýningu á verkum Huldu Vilhjálmsdóttur. Hulda segir frá þessum nýjustu verkum sínum í þætti dagsins, málverkum og teikningum sem hún hefur unnið undir áhrifum frá lífinu sjálfu í öllum sínum litrófum, þar sem kettir, konur og kófið koma meðal annars við sögu. Bók vikunnar að þessu sinni er ekki af verri endanum. Það er skáldsagan Sem ég lá fyrir dauðanum, eða As I lay dying, sem kom út árið 1930 og var fimmta skáldsaga bandaríska Nóbelsskáldsins Williams Faulkners. Faulkner var einn virtasti og áhrifamesti rithöfundur Bandaríkjanna á síðustu öld. Stíll hans var og er einstakur, ekki síst í þessari margbrotnu skáldsögu þar sem frásögnin skiptist milli 15 ólíkra radda sem allar segja söguna af kostulegu ferðalagi Bundren-fjölskyldunnar með líkið ættmóðurinnar í farteskinu. Og rithöfundurinn Oddný Eir Ævarsdóttir ávarpar hlustendur Víðssár í dag undir skammdegissól.

Umsjón: Eiríkur Guðmundsson