Víðsjá

Talsverð umræða hefur skapast á síðustu mánuðum og misserum um stöðuveitingar og tilfærslur æðstu stjórnenda menningarstofnanna landsmanna og svo er enn. Deilt hefur verið á orðalag í auglýsingum og er nýjasta dæmið auglýsing um rektorsstöðuna við Listaháskóla Íslands. Við reifum þessi mál og ræðum við Þórunni Sigurðardóttur og Karl Ágúst Þorbergsson í þætti dagsins.

En við hefjum þáttinn á rýni Evu Halldóru Guðmundsdóttur í nýtt íslenskt leikverk, sem frumsýnt var í Tjarnarbíó um liðna helgi, Ég lifi enn - sönn saga, eftir Rebekku A. Ingimundardóttur, Þórey Sigþórsdóttur, Ásdísi Skúladóttur og leikhópinn Blik.

Samskipti barna og fullorðinna, sem og feluleikurinn sem oft á sér stað í fjölskyldum er eitthvað sem hefur lengi verið sviðshöfundinum Bryndís Ósk Ingvarsdóttir hugleikið. Bryndís frumsýnir um helgina nýtt leikverk í Borgarleikhúsinu. Hvíta tígrísdýrið er fantasíuverk fyrir alla fjölskylduna, sem fjallar um þrjú börn sem búa uppi á háalofti undir ógnarstjórn Konunnar með kjólfaldinn. Þeim hefur verið talin trú um að veröldin fyrir utan sé hættuleg og ekki bætir úr skák að Hvíta tígrisdýrið fylgist með hverri hreyfingu úr skuggunum. Bryndís er gestur Víðsjár í dag.

Hlustendur heyra tónlistarpistil frá Jelenu Chirich. Að þessu sinni segir hún okkur frá örfáum tónlistarmönnum af frumbyggjaættum sem starfa í Kanada. Þetta eru tónlistarmenn sem eru innblásnir af ólíkum tónlistarstefnum, allt frá kantrý til dubstep, sem þeir svo blanda við hljóðheim og málefni frumbyggjaþjóða til að skapa eitthvað alveg nýtt.

En þátturinn hefst á því að rifjuð er um hundrað ára vinnudeilu sem hafði áhrif á fjölmiðlaneyslu íbúa Reykjavíkur. Við rifjum upp prentaraverkfallið árið 1923.

Magnús Jóhann Ragnars­son, píanó­leikari, tón­skáld og upptökustjóri, hefur tekið þátt í að semja og útsetja margt af því vin­sælasta í ís­lensku popp­tón­listar­senunni síðustu ár. Hann hefur gefið út þrjár sólóplötur, Pronto, Without listening og Skissur, og auk þess plötuna Án tillits í samstarfi við Skúla Sverrisson bassaleikara og Tíu íslensk sönglög í samstarfi við GDRN. Þar að auki hefur hann samið tónlist leikhús og kvikmyndir og leikið inn á fjölmargar plötur annara listamanna og stýrt upptökum þeirra. Magnús Jóhann verður gestur okkar í svipmynd dagsins.

En við hefjum þáttinn á pistli frá Viktoriu Bakshina, sem hefur undanfarnar vikur flutt pistla um listsköpun á stríðstímum. Að þessu sinni fjallar Viktoria um gjörningalist.

Umsjón: Guðni Tómasson og Halla Harðardóttir.

Upplýsingar og sjálfsmyndir eru fyrirbæri sem skilgreina samtíma okkar, að mati myndlistarmannsins Sigurðar Ámundasonar, en hann sýnir um þessar mundir teikningar á auglýsingaskiltum borgarinnar. Frá því að nýja árið hófst hafa verk Sigurðar yfirtekið ljósaskilti og í stað auglýsinga sjáum við nú merkingarlaus vörumerki sem túlka ekkert og hafa ekki upp á neitt að bjóða nema kannski sjálf sig. Sigurður verður gestur okkar í dag.

Bandaríska myndlistarkonan Dorothy Iannone tók á sínum tíma þátt í hræringum fluxus og hugmyndalistarinnar á síðari hluta 20. aldar. Það var síðan með sýningu í New Museum í New York sem stjarna hennar fór að rísa á nýrri öld og hafa litrík og oft sjálfsævisöguleg verk hennar farið víða á undanförnum árum. Dorothy Iannone lést 89 ára nú á jóladag. Við rifjum upp ævi hennar og líka hvernig hún kom skyndilega inn í íslenska myndlist einn vordag árið 1967 þegar hún hitti myndlistarmanninn Dieter Roth í fyrsta sinn á hafnarbakkanum í Reykjavík.

Nína Hjálmarsdóttir rýnir í Mátulega, sem frumsýnt var í Borgarleikhúsinu þann 30.desember.

Í þætti dagsins endurflytjum við viðtal við Sjón, sem tekið var í tilefni af sextugsafmæli hans á liðnu ári.

Víðsjá er í samfloti með Lestinni í dag.

Í þessum fyrri hluta þáttar rifjum við upp umræður um inngildingu og samtal við forsprakka Pussy Riot, Mariu Alyokhina. Einnig heyrum við Nínu Hjálmarsdóttur leikhúsrýni og Guðrúnu Elsu Bragadóttur kvikmyndarýni fara yfir árið.

Í seinni hlutanum fáum við til okkar góða gesti, Vigdísi Jakobsdóttur, listrænan stjórnanda Listahátíðar í Reykjavík, Arndísi Þórarinsdóttur, rithöfund, Unnstein Manúel Stefánsson, listamann, og Greip Gislason, ráðgjafa og ritstjóra fréttabréfsins Edda og Greipur mæla með.

Eva Halldóra Guðmundsdóttir rýnir í jólafrumsýningu Þjóðleikhússins. Ellen B. er nýtt verk eftir þýska leikskáldið Marius von Mayenburg í leikstjórn Benedicts Andrews. Um er að ræða heimsfrumsýningu á fyrsta verkinu í þríleik, sem fjallar um samskipti nútímafólks, ástina og valdið.

Einnig verður rifjuð upp umfjöllun frá upphafi árs, en myndlistarárið hófst með stórglæsilegri yfirlitssýningu á verkum Birgis Andréssonar. Eins langt og augað eygir kallaðist þessa umfangsmikla sýning sem tók yfir nær alla Kjarvalstaði. Heill þáttur var lagður undir sýninguna í febrúar, þar sem rætt var við aðstandendur sýningarinnar, og fundið til efni tengt Birgi úr safni Ríkisútvarpsins. VIð flytjum hluta úr umfjölluninni í þætti dagsins.

Viðtal við Björk Guðmundsdóttur um tíundu sólóplötu hennar, Fossoru.

Endurfluttur þáttur.

Á hverju ári biður Ríkisútvarpið íslenskt tónskáld fyrir það hátíðlega verkefni að semja jólalag Ríkisútvarpsins. Nýja jólalagið er frumflutt á jóladag, en við fáum að taka smá forskot á sæluna hér í Víðsjá með forflutningi og viðtali við tónskáldið, sem í ár er Páll Ragnar Pálsson. Lagið sem hann samdi var samstarfsverkefni við tónlistarhópinn Spilmenn Ríkínis og söngkonuna Tui Hirv, samið við sálm frá 5. öld, So vítt um heim sem sólin fer. Við fáum Pál Ragnar Pálsson til okkar í hljóðstofu hér í lok þáttar og fáum að heyra þetta fallega lag, jólalag Ríkisútvarpsins 2022.

Victoria Bakshina flytur sinn annan pistil um tónlist á stríðstímum. Að þessu sinni fjallar hún um klofninginn sem hefur átt sér stað meðal rússneskra tónlistarmanna frá því að innrásin í Úkraínu hófst í febrúar á þessu ári, og veltir fyrir sér umfjöllunarefni tónlistarmanna, bæði þeirra sem styðja stríð og þeirra sem sýna andspyrnu.

Tónlistarfélag Akureyrar hefur frá upphafi haft mikil áhrif á tónlistarlífið norðan heiða. Nú er nýr formaður tekinn við félaginu og nýju fólki fylgja alltaf nýjar hugmyndir og áherslur. Gígja Hólmgeirsdóttir settist niður með Michel Jóni Clarke og ræddi við hann um starfsemi félagsins og framtíðarsýn hans sem nýs formanns.

Helga I. Stefánsdóttir leikmynda- og búningahönnuður hefur starfað við ótal mörg verkefni bæði í leikhúsi og kvikmyndum, og hlotið bæði Eddu verðlaun og Grímuna fyrir störf sín. Helga útskrifaðist úr sínu fagi fyrir rúmum þremur áratugum frá leikmyndadeild listaakademínunnar í Róm, og sækir enn innblástur þangað. Þessa dagana er hægt að sjá búninga eftir Helgu í Jólaboði í Þjóðleikhúsinu og í Borgarleikhúsinu sá hún um leikmynd og búninga í gleðileiknum Bara smástund. Helga verður gestur okkar í Svipmynd í þætti dagsins.

Hvernig getur það verið að heil tónlistargrein í Bandaríkunum, jólatónlist, hafi verið nær föst í tíma í sjötíu ár? Svarið tengist þekktum gyðingi sem fæddist í fátækt, fyrir löngu síðan, einhversstaðar í austri, og það er ekki Jesú Kristur. Jelena Ciric fjallar um jólatónlist í pistli sínum þessa vikuna, enda jólin rétt handan við hornið.

Gréta Sigríður Einarsdóttir rýnir í Gula kafbátinn eftir Jón Kalman Stefánsson.