Víðsjá

Þetta rauða, það er ástin er nýjasta skáldsaga Rögnu Sigurðardóttur. Söguhetju bókarinnar, Elsu, langar að mála og stefnir að því af miklum metnaði þótt fyrirmyndirnar séu fáar um miðja 20. öld. Við ræðum við Rögnu í þætti dagsins, um Elsu og stöðu kvenna á þessum tíma, þögninga sem var fylgifiskur áfalla og ábyrgð listamanna á tímum þegar myndlistin var upp á líf og dauða.

Í byrjun desember opnuðu þrjár nýjar sýningar á Listasafninu á Akureyri. Ein þeirra ber titilinn Málverk og er sýning á verkum Kristins G. Jóhannssonar. Ferill Kristins spannar nokkra áratugi en hann hélt sína fyrstu myndlistarsýningu árið 1954. VIð lítum í heimsókn á vinnustofu Kristins í þætti dagsins.

Og Sölvi Halldórsson rýnir í Skurn , eftir Arndísi Lóu Magnúsdóttur.

Saga hrafnsins með íslensku þjóðinni nær samkvæmt rituðum heimildum allt aftur til 9. aldar, þegar krummi leiddi Flóka Vilgerðarsonar upp að ströndum eyjunnar í norðri. Í bréfi frá 19. öld er hann sagður vera "Íslands einkennilegasti fugl, Óðins forni vin og skáldanna eftirlætisgoð, fréttafugl mikill og margkunnugur. Krummi hefur iðulega verið tengdur mykravöldum og göldrum, en hann á sér líka marga vini og það borgar sig að hafa hann með sér í liði. Í nýútkominni bók sem ber titilinn Hrafninn- þjóðin- sagan- þjóðtrúin skoðar Sigurður Ægisson, prestur á Siglufirði, krumma frá mörgum hliðum. Sigurður er gestur Víðsjár í dag

Ana Mendieta og Carl André voru eitt heitasta par New York listasenunnar við upphaf áttunda áratugarins. Hún kúbanskur innflytjandi sem gerði framsækna gjörningalist, hann heimsfrægur skúlptúristi. Þau giftu sig 1984 og aðeins nokkrum mánuðum síðar hringdi André á neyðarlínuna frá heimili þeirra. Hann sagði þau hjónin hafa rifist og að konan hans hefði farið út um gluggann. Hlaðvarpið Death of an artist, eftir listfræðinginn og sýningarstjórann Helen Moleswort, fjallar um þennan atburð, afleiðingar dauða Mendieta á bandarísku listasenuna og allar þær spurningar sem dauði hennar vakti þá, og hvernig þær spurningar hafa mögulega breyst eftir Metoo.

En við hefjum þáttinn á rýni í eina af bókum jólabókaflóðsins; Hamingju þessa heims eftir Sigríði Hagalín Björnsdóttur.

Kvæðakver Jóhannesar úr Kötlum, Jólin koma, er komið út í fyrsta sinn á pólsku í þýðingu Ninu Smieszek en 90 ár eru nú liðin frá fyrstu útgáfu bókarinnar. Útgáfa þessarar litlu bókar markaði tímamót í íslensku jólahaldi þar sem jólasveinarnir höfðu fram að því verið álitnir tröll en teikningar Tryggva minna meira á íslenska kotbændur. Með ljóðum sínum festi Jóhannes úr Kötlum einnig í sessi í hvaða röð jólasveinarnir koma til byggða og skipaði þrettán bræður í aðalhlutverkin. Við ræðum við þýðandann, Ninu Smieszek í þætti dagsins.

Og við fáum að heyra samtal tveggja glæpasagnahöfunda. Yrsa Sigurðardóttir gefur út þessi jólin bókina Gættu þinna handa og Ragnar Jónasson gefur út ásamt Katrínu Jakobsdóttur, bók sem kallast Reykjavík - glæpasaga. Bækur þeirra beggja njóta mikilla vinsælda, bæði hér á landi og utan landssteinanna, Yrsa hefur gefið út 18 glæpasögur en Ragnar 14. Þau settust niður í hljóðstofu Víðsjár í morgun, og ræddu bækur hvers annars og sitthvað annað, svo sem pressu frá umboðsmönnum, verðandi leikhúsverk og glæpasögu í geimnum.

Einnig heyrum við fyrsta pistil af þremur frá Victoriu Bakshina, sem veltir fyrir sér listsköpun á stríðstímum, og áhrifum innrásar Rússa í Úkraínu á listsköpun í löndunum tveimur. En við hefjum þátt dagsins á bókarýni, að þessu sinni fjallar Gauti Kristmannsson um skáldsögu Braga Ólafssonar, Gegn gangi leiksins.

Gleðileikur Dantes þykir með merkustu bókmenntum miðalda, verk sem jafnvel markar upphaf endurreisnar, og er þar að auki talinn grunnur ítölskunnar eins og við þekkjum hana í dag. Bræðurnir Einar og Jón Thor­odd­sen hafa í rúman ára­tug unnið að fyrstu heildar­þýðingunni í bundnu máli á hinu 700 ára gamla sögu­ljóði. Víti kom út 2018, Skírnar­fjallið í fyrra og nú hafa þeir þeir bræður hafist handa við Paradís. Einar og Jón verða gestir okkar í dag, segja frá samstarfinu, og sameiginlegri ástríðu sinni á hinum guðdómlega gleðileik.

Melkorka Katrín Ólafsdóttir, sem gengur undir listamannsnafninu Korkimon, gafst upp á því að bíða eftir að verða boðið í strákaklúbbinn sem myndlistarsenan, sérstaklega málverkasenan, á Íslandi er að hennar mati. Hún bjó í New York í tíu ár og lærði þar myndlist en hefur hingað til að mestu fengist við teikningu. Just me and my dragons er hennar fyrsta málverkasýning en þar er kvenlíkaminn settur fram á ögrandi og eilítið ógnvænlegan hátt þar sem drekar og aðrar fígúrur fléttast saman við formið. Við ræðum við Korgimon í þætti dagsins.

En við hefjum þáttinn á rýni Grétu Sigríðar Einarsdóttir í nýjustu bók Einars Kárasonar, Opið haf.

Guðmundur Thoroddsen myndlistarmaður segist vera á ákveðnum krossgötum á sínum ferli, og að verkin sem hangi uppi um þessar mundir í Hverfisgalleríi beri þess vitni. Í nýju verkunum sjáum við enn glitta í litapallettu úr fyrri verkum, en Guðmundur hefur sagt skilið við tákn og myndmál sem vísa út fyrir sjálft verkið. Þess í stað tala litir, áferð, form og andrúmsloft sínu máli. Kannski, kannski er hans þriðja einkasýning í Hverfisgalleríi, en hann var tilnefndur til Íslensku Myndlistarverðlaunanna 2019 fyrir sína aðra sýningu þar. Við heyrum í Guðmundi í þætti dagsins.

Og við leiðum hugann að vettvangi sígildrar og samtímatónlistar með Þráni Hjálmarssyni. Þráinn fjallar í pistli dagsins um hlutverk sýningarstjóra, listrænna stjórnenda og stofnana þegar kemur að efnisvali og miðlun á tónlist.

Okkur bárust þær fréttir í síðustu viku að Hildigunnur BIrgisdóttir verður fulltrúi Íslands á næsta Feneyjartvíæringi, sumarið 2024. Af því tilefni rifjum við upp samtal við Hildigunni frá því í febrúar síðastliðnum, þegar hún hélt sína aðra einkasýningu í gallerí i8. Á sýningunni sem hún kallaði Frið, velti listakonan fyrir sér ekki minni hugtökum en fegurð og sannleika, en einnig því sem henni er oft svo hugleikið: hversdagsleikanum og hinu alltumlykjandi neyslusamfélagi.

Umsjón: Halla Harðardóttir

Ragn­heiður Harpa Leifs­dótt­ir, rithöfundur og sviðslistakona gaf nýverið ljóðabókina Urðarfléttu. Í Urðarfléttu er að finna prósaljóð sem fjalla um náttúruna í öllu sínu veldi, náttúruna innra og ytra. Í ljóðunum lesum við meðal annars um uglur og ungbörn, sár og stjörnur, rætur, mold og mæður. Ástina og óttann sem geta kannski ekki án hvors annars verið. Meira af því í þætti dagsins.

Svisslendingar áttu í byrjun nítjándu aldar merkilegt tónskáld, sem þeir hirtu lítið um, Friedrich Theodor Fröhlich. Hann fyrirfór sér árið 1836, vonlaus um sínar framtíðarhorfur og féll að mestu í gleymsku. Fyrir átta árum flutti eðlisfræðingurinn og píanóleikarinn Jóhannes Vigfússon ásamt konu sinn, Barböru, til Brugg, fæðingarbæjar tónskáldsins og fóru hjónin að grafast fyrir um verk hans. Þau ráku upp stór augu, þegar kom í ljós að eftir hann lágu yfir 700 handrit af tónverkum - nær allt óþekkt, óútgefið og óflutt. Við tók ævintýraleg saga sem Jóhannes segir okkur nánar frá í þætti dagsins.

En við hefjum þáttinn á rýni Sölva Halldórssonar í skáldsöguna Þetta rauða, það er ástin, eftir Rögnu Sigurðardóttur.

Í Húslestri, nýútkominni bók Magnúsar Sigurðssonar færir höfundur fornan íslenskan sið í nýjan búning. Textinn dansar á mörkum skáldskapar og veruleika, innblásinn af ritgerðarforminu. Viðfangsefnin eru ofin úr ólíkum áttum og koma lesandanum sífellt á óvart. Hverjum hefði til að mynda dottið í hug að samloka gæti verið smurð með skít þökk sé portúgölskum þýðanda Voltaire? Og hefur þú hlustandi góður spurt þig að því afhverju hundar þefa af rassi hvors annars? Við ræðum við höfundinn í þætti dagsins.

Á haustdögum gaf Hið íslenska bókmenntafélag út safn greina sem fjalla um rannsóknir á miðaldatextum með áherslu á nýjar rannsóknir á Völuspá og tengsl kvæðisins við myndræna túlkun og frásagnir sem fjalla um endalok heimsins. Ritstjórar greinasafnsins eru Þórhallur Eyþórsson og Pétur Pétursson og meðal greinahöfunda er geðlæknirinn Haraldur Erlendsson, sem rýnir í táknmál Völuspár útfrá kenningum sálgreiningar og myndmáli ólíkra menningarheima. Víðsjá sótti Harald heim og kafaði með honum í táknfræði dómsdagskveðskaps.

En við byrjum á bókmenntarýni frá Gauta Kristmannssyni, sem að þessu sinni fjallar um Lungu eftir Pedro Gunnlaug Garcia.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Harpa Arnardóttir er leikkona og leikstjóri að mennt en hefur fengist við fjölbreytt verkefni alla tíð, bæði á sviði lista og ýmissa annara tengdra sviða. Harpa hefur starfað sem leikkona og leikstjóri í Borgarleikhúsinu, Þjóðleikhúsinu og hjá sjálfstæðu leikhópunum og hefur kennt leiklist og spuna hjá Kramhúsinu, Listaháskóla Íslands og víðar. Hún lauk mastersnámi í ritlist í Háskóla Íslands 2014 og frumflutti sitt fyrsta leikrit "Bláklukkur fyrir háttinn" á Listahátíð Reykjavíkur, en verkið var flutt í jurttjaldi á fjórum stöðum á hálendi Íslands sumarið 2019. Harpa hefur líka lært myndlist, jógafræði, og margt fleira en hún en hún er, að eigin sögn, umfram allt, náttúruverndari. Þessi fjölkunnuga listakona er gestur svipmyndar í þætti dagsins.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Við fáum að vera fluga á vegg í þætti dagsins, þegar þau Bragi Ólafsson og Guðrún Eva Mínervudóttir ræða nýútkomin verk sín, Gegn gangi leiksins eftir Braga, og Útsýni, eftir Guðrúnu Evu. Skáldin fara um víðan völl í spjalli sínu, ræða fyrri bækur, þráhyggju, lítil þorp og umbreytingar lífsins, svo eitthvað sé nefnt.

Við heimsækjum líka Glerhúsið, lítið og nett heimagallerí við Vesturgötu, og ræðum þar við myndlistarmanninn Harald Jónsson sem þar sýnir verk sín á sýningu sem hann kallar Bráð.

Gréta Sigríður Einarsdóttir rýnir í Kákasusgerilinn eftir Jónas Reyni Gunnarsson.

Ida Pfeiffer, einhver víðförlasta kona sinnar samtíðar og einn vinsælasti ferðabókahöfundur nítjándu aldar, er líklega fyrsta konan til að ganga á Heklu og taka hér ljósmyndir. Hún kolféll fyrir ægifagurri náttúru Íslands en var hissa sóðaskap, drykkju og dónaskap landans. Ida steig hér á land eftir hræðilega sjóferð frá Kaupmannahöfn vorið 1845 og ritaði bók um ferðir sínar. Bókin Íslandsferð Idu Pfeiffer kom nýverið út í íslenskri þýðingu Guðmundar Jóns Guðmundssonar. Við heyrum brot úr bókinni og ræðum við Guðmund um þessa austurrísku ævintýrakonu.

Bókin Þormóður Torfason, Dauðamaður og dáður sagnaritari, eftir Bergsvein Birgisson kom út í Noregi 2020, en kom nýverið út í íslenskri þýðingu Vésteins Ólasonar. Sölvi Halldórsson rýnir í verkið í þætti dagsins.

En við hefjum þáttinn á hefðbundum bókatíðindum um þetta leyti árs og bókasöfnun - og höldum ein 65 ár aftur í tímann.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Guðni Tómasson