Víðsjá

Í gallerí Stak við Hverfisgötu, er að finna nokkur Svarthol, og inn um eitt þeirra liggja ormagöng alla leið inn í Mengi við Óðinsgötu. Það er myndlistarkonan Sara Riel sem hefur skapað þessi svarthol, í gler, á vegg og á pappír og striga. Við lítum inn í Svartholið með Söru hér rétt á eftir.

Í dag er dagur íslenskrar tónlistar. Að því tilefni kynnum við okkur áratugalanga morgunsöngshefð í Laugarnesskóla. Árið 1951 lagði Ingólfur Guðbrandsson það til að nemendur skólans kæmu saman daglega í sal skólans til söngs. Enn þann dag í dag koma allir saman, nemendur og kennarar, og syngja tvö lög eftir fyrsta tíma dagsins. Þessi góða og skemmtilega hefð er fastur punktur í tilveru skólans og sjá stjórnendur og tónmenntakennarar um undirleik og að leiða sönginn. Tveir af aðstandendum morgunsöngsins, saxófónleikarinn og fyrrum aðstoðarskólastjórinn Kristinn Svavarsson og tónlistarkonan og tónmenntakennarinn Harpa Þorvaldsdóttir segja okkur nánar af hefðinni og samstarfi sínu, sem hófst með þeirra kynnum í Laugarnesskóla.

Og Gauti Kristmannsson segir okkur frá nýjasta nóbelsverðlaunahafanum, hinni frönsku Annie Ernaux, og einu bók hennar sem komið hefur út í íslenskri þýðingu, Staðurinn í þýðingu Rutar Ingólfsdóttur.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Jazzklúbburinn Múlinn var stofnaður formlega árið 1997 og fagnar því 25 ára afmæli í ár. Klúbburinn heitir í höfuðið á helsta jazzgeggjara þjóðarinnar, Jóni Múla Árnasyni, sem jafnframt var heiðursfélagi og verndari Múlans. Múlinn hefur síðustu áratugi haldið utan um vikulega tónleika helstu jazzgeggjara landsins hér og þar um bæinn. Tónleikarnir fóru upphaflega fram á Jómfrúnni, en í dag eru Björtuloft í Hörpu heimili Múlans.

Tónleikadagskrá Múlans er bæði metnaðarfull og fjölbreytt og er gott dæmi um þá miklu grósku sem einkennir íslenskt jazzlíf, þar sem allir straumar og stefnur eiga heima. Margir hafa komið að skipulagningu á dagskrá Múlans, en saxófónleikarinn Ólafur Jónsson er einn þeirra sem hefur verið þar í stafni frá upphafi. Hann verður gestur okkar í dag, ásamt trommuleikaranum Erik Qvick.

Við fáum líka tónlistarpistil frá Jelenu Ciric um bandarísku hljómsveitina The Mountain Goats og lagahöfundinn og söngvarann John Darnielle.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

"Ekki virðist þurfa mörg rök eða sannanir til að sýna hinum menntaða heimi að Ísland er ekki með öllu úr tengslum við hann og því ekki barbaraland" - þannig hljóma upphafsorð bókar sem var skrifuð á latínu af Jóni Þorkelssyni snemma á 18. öld og ber titilinn Sýnisbók þess að Ísland er ekki barbaraland, heldur land bókmennta og menningar. Sýnisbókin er nú loks komin út í íslenskri þýðingu Sigurðar Péturssonar, fyrrum lektors í grísku og latínu, en Hjalti Snær Ægisson bjó hana til prentunar. Hjalti segir okkur nánar af ritinu hér rétt á eftir.

Og það verður meira um bókmenntir í þætti dagsins, því Gréta Sigríður Einarsdóttir rýnir í nýlega ljóðabók Gerðar Kristnýjar, Urtu, og rithöfundarnir Pedro Gunnlaugur Garcia og Örvar Smárason setjast niður og ræða sín á milli um nýútkomin ritverk sín, skáldsöguna Lungu, og smásagnasafnið Svefngrímuna.

Loks fáum við rýni frá Nínu Hjálmarsdóttur um sýningu andspyrnulistahópsins Pussy Riot, sem fram fór á stóra sviði Þjóðleikhússins síðastliðið föstudagskvöld.

Umsjón: Melkorka Ólafsdóttir

Ragnheiður Jónsdóttir er fædd í Reykjavík árið 1933 og fagnar því níutíu árum á næsta ári. Ragnheiður prófaði sig áfram með olíuliti og keramík en vendipunktur varð á hennar ferli þegar hún uppgötvaði grafíkina. Annar vendipunktur varð á hennar ferli þegar hún hélt til Parísar í nám, tuttugu árum eftir að hafa ákveðið að helga sig listinni, og fimm börnum síðar. Víðsjá sótti Ragnheiði heim til að ræða hennar íkoníska verk, Deluxe and delightful, en spjallið fór um víðan völl, til Kaupmannahafnar og Parísar, til æskustöðvanna í Þykkvabæ og upp á hól við Austurvöll með gott útsýni yfir rauðsokkana sem sungu Áfram stelpur. Víðsjá dagsins er tileinkuð Ragnheiði og hennar ævistarfi.

Umsjón: Halla Harðardóttir

Í dag opnar í Kling og Bang fyrsta yfirlitssýning sem gerð hefur verið á pólitískum mótmælagjörningum femínísku pönksveitarinnar Pussy Riot. Sýningin kallast Flauelshryðjuverk ? Rússland Pussy Riot og markmið hennar er að varpa ljósi á þá þróun sem hefur átt sér stað í Rússlandi frá því að Pussy Riot hóf sitt andóf fyrir rúmum áratug. Á sýningunni verður einnig sýnt nýtt verk sem tekið var upp í Reykjavík og annað kvöld mun svo Pussy Riot flytja sviðsverkið Riot Days, í Þjóðleikhúsinu. Yfirlitssýningin er gerð með Mariu Alyokhina, lykilmeðlim í Pussy Riot, og hún er einmitt stödd hér á landi. Víðsjá hitti Mariu, eða Möshu, í Kling og Bang, þar sem við ræddum meðal annars andspyrnu sem súrefni, upplýsingar sem andspyrnu og stjórnmál sem hræsni.

Við fáum einnig hugleiðingar frá Erni Elvari Arnarssyni skáldi um hversdagslífið á tímum heimsmeistaramóts.

Tónlisarhátíðin ErkiTíð 2022 hefst annað kvöld og fer fram um helgina. Erkitíð er fyrsta og elsta raftónlistarhátíð Íslands en hún hóf göngu sína 1994. Íslensk tónlist er sem fyrr í forgrunni á hátíðinni en í ár verður sérstakur fókus settur á verk Þorkels Sigurbjörnssonar, til dæmis verða þrjú gömul raftónlistarverk hans leikin á upphafstónleikum hátíðarinnar annað kvöld í Ásmundarsal. Þar ætlar Bjarki Sveinbjörnsson tónlistarfræðingur að segja aðeins frá Þorkeli og þessu raftónlistar-brölti hans á sínum tíma. Bjarki verður gestur Víðsjár í dag.

Umsjón: Halla Harðardóttir

Halldór Baldursson, teiknari, hefur myndskreytt á annað hundrað barna- og kennslubóka og fengið margs konar verðlaun og viðurkenningar fyrir. Flestir þekkja eflaust til hans fyrir skopmyndir sem hann teiknar, bæði í Fréttablaðið og Viðskiptablaðið, myndir sem oftar en ekki fela í sér flugbeitta samfélagsrýni. Halldór kennir teikningu og myndskreytingu við Listaháskóla Íslands og Myndlistaskólann í Reykjavík og nýlega kom út eftir hann myndasaga sem ber titilinn Hvað nú? Sagan er sérstæð fyrir margra hluta sakir, en hana vann Halldór sem lokaverkefni í listkennslu við Listaháskóla Íslands. Halldór Baldursson verður gestur okkar í Svipmynd dagsins.

EInnig fáum við pistil frá Nínu Hjálmarsdóttur, sem tekur saman upplifun sína á Reykjavík Dance Festival, danshátíðinni í Reykjavík, sem lauk á sunnudaginn.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Reynir Vilhjálmsson landslagsarkitekt er fæddur í Reykjavík árið 1934. Þegar hann kom heim úr námi í byrjun sjötta áratugarins var Reykjavík berangursleg borg sem var í þann mund að springa út. Borgin átti eftir að breiða úr sér en einnig verða grænni og skjólríkari. Reynir kom heim til að vinna í nýju aðalskipulagi og taka þátt í uppbyggingu nýrra hverfa, Árbæjar og Breiðholts, en á löngum ferli hefur Reynir komið að óteljandi verkefnum. Leiksvæðum og íbúðahverfum í borginni, grænum svæðum á borð við Elliðaárdalinn, Laugardalinn og Miklatún, sem og snjóflóðavarnargarðinum á Siglufirði. Reynir hlaut í síðustu viku heiðursverðlaun Hönnunarverðlauna Íslands við hátíðlega athöfn í Grósku. Reynir verður gestur Víðsjár í dag og lítur með okkur yfir farinn veg.

"Þú ferð einn þíns liðs, berfættur, inn um rauf á skúlptúr sem hefur lífræna lögun og útlit. Augun aðlagast myrkrinu þar inni, mjúk og gróf form birtast þér. Þú finnur vísbendingar um dýr og önnur fyrirbæri, loftið er þrungið krydduðum ilmi, jörðin er mjúk og hreyfanleg." Svona hljómar lýsing á innsetningu sem gestum býðst að upplifa í Hafnarhúsi og hefur titilinn Horse Inside Out, eða Hestur innanverður. Víðsjá skreið fram úr rúminu í morgun og fetaði sig í gegnum morgunmyrkrið inn í þessa dularfullu innsetningu. Við heyrum af því í síðari hluta þáttar.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Skáldin og rithöfundarnir Elísabet Jökulsdóttir og Linda Vilhjálmsdóttir hafa þekkst frá því í barnaskóla og lesið yfir hvor fyrir aðra frá því að þær gáfu út sín fyrstu ljóð. Báðar hafa þær nýlega gefið út bækur, Linda ljóðabókina Humm, og Elísabet skáldsöguna Saknaðarilmur. Á milli þeirra er dýrmætur og hreinskilinn vinskapur, sem hlustendur fá innsýn í hér rétt á eftir, þegar þær setjast niður og spjalla um skáldskapinn, mjóar raddir og hummandi konur.

Við heimsækjum líka Listasafn Íslands þar sem nú stendur yfir yfirlitssýning á verkum Suður-Afríska ljósmyndarans og aðgerðasinnans Zaneli Muholi.

Zanele Muholi er einn virtasti ljósmyndari samtímans, var fulltrúi Suður-Afríku á Feneyjatvíæringnum árið 2019, en Muholi vill frekar nefnast sjónrænn aktívisti en listamaður. Hán ólst upp við aðskilnaðarstefnuna fram að 20 ára aldri og má segja að öll list háns mótist af þessu tvennu; kynja- og kynþáttapólitík. Síðan Muholi útskrifaðist úr námi fyrir rúmum 20 árum síðan hefur hán einbeitt sér að því að skrásetja og miðla tilveru og sögu hinsegin fólks og kynsegin fólks í heimalandinu.

Sölvi Halldórsson rýnir einnig í nýja skáldsögu Guðrúnar Evu Mínervudóttur, Útsýni.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Mótettukórinn og Listvinafélagið í Reykjavík fagna saman 40 ára afmæli í ár og af því tilefni er efnt til glæsilegra hátíðartónleika í Eldborg, Hörpu, næstkomandi sunnudag, þar sem kórinn flytur óratóríuna Messías eftir Georg Friedrich Händel, ásamt Alþjóðlegu barokksveitin í Reykjavík og fjórum framúrskarandi einsöngvurum. Víðsjá fær til sín góða gesti í tilefni stórafmælisins, þau Hörð Áskellsson, stjórnanda Mótettukórsins, Ingu Rósu Ingólfsdóttur, framkvæmdastjóra Listvinafélagsins og Ragnheiði Þórdísi Gylfadóttur, formann stjórnar Mótettukórsins.

Gréta Sigríður Einarsdóttir rýnir í Saknaðarilm, nýjustu bók Elísabetar Jökulsdóttur.

Að leggjast í grasið og búa til myndir úr skýjunum er eitthvað sem sennilega hvert mannsbarn á jarðkringlunni hefur gert. En getur þessi ljóðræna athöfn verið einungis saklaus og hrein á tímum mannaldar? Það er spurning sem danshöfundurinn Andrea Gunnlaugsdóttir tekst á við í dansverkinu Cumulus. Reykjavík Dance festival hófst í gær og stendur fram á sunnudag, og Cumulus er eitt þeirra fjölmörgu verka sem sýnd verða á hátíðinni. Höfundurinn verður gestur okkar í dag, segir okkur frá verkinu og danssenunni í Vínarborg þar sem hún býr og starfar.

"Ég skil ekki tungumálið sem þú talar, en þegar við höfum sungið saman í tvo klukkutíma þá get ég fundið og skilið sameiginlegar tilfinningar okkar. Í gegnum tónlistina getum við skilið hvert annað betur". Þetta segir stjórnandi Szeczecin Vocal Project, sem er sönghópur frá Póllandi. Þessa dagana stendur yfir fyrsti hluti tveggja ára tónlistarsamstarfs hópsins og tveggja hópa frá Íslandi, Kvæðamannafélagsins Iðunnar og Dúó Funa. Tilgangur samtstarfsins er að kanna þjóðlega tónlistarhefð hvors lands fyrir sig og þá samtímatónlist sem sprottin er úr þeim þjóðlega jarðvegi. Við fáum þau Bára Grímsdóttur, formann Iðunnar, og Pawel Osuchowski, stjórnanda Szeczecin Vocal Project, til okkar hér í síðari hluta þáttar.

Umsjónarkonur: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir

Bjarni Snæbjörnsson, leikari, söngvari og leikskáld, hefur komið ótrúlega víða við. Hann hefur leikið bæði með sjálfstæðum leikhópum og í stóru leikhúsunum síðustu ár, en líka komið fram sem söngvari og veislustjóri og starfað við kennslu í áraraðir. Bjarni sló rækilega í gegn með söng-og einleiknum Góðan daginn, faggi á liðnu leikári, verk sem hann samdi upp úr eigin reynslu, og sem er hálfgert uppgjör við skömmina yfir því að vera hinsegin. Bjarni verður gestur okkar í svipmynd dagsins.

En við hefjum þáttinn á rýni frá Nínu Hjálmarsdóttur, sem lagði leið sína á frumsýningu nýs dansverks í Borgarleikhúsinu. Verkið Geigengeist er afrakstur samstarfs á milli teknófiðludúóisins Geigen og Íslenska dansflokksins.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir