Heimsglugginn

Innrásins í Úkraínu var eina umræðuefni Heimsgluggans, aðra vikuna í röð. Að þessu sinni var samsending Rásar-1 og Rásar-2 vegna veikinda og fjarveru umsjónarmanna Rásar-1. Ingvar Þór Björnsson og Snærós Sindradóttir ræddu við Boga Ágústsson um stöðuna í Úkraínu og spjallinu lauk á upptöku frá tónleikum Sinfóníuhljómsveitar Íslands í Hörpu í gærkvöld. Þá var í upphafi leikinn sálmur sem ekki var á efnisskránni, Sofðu Jesú eftir úkraínska tónskáldið Valentyn Silvestrov. Halla Oddný Magnúsdóttir kynnti verkið en rétt að geta þess að þögn sem ríkti áður en Sinfónían hóf að leika var klippt út.

Heimsglugginn að þessu sinni fjallaði um innrás Rússa í Úkraínu, öllu öðru efni var ýtt til hliðar og útsendingin stóð lengur en venja er. Björn Þór Sigbjörnsson, Guðrún Hálfdánardóttir og Bogi Ágústsson ræddu hvað hefði gerst og hvers vegna. Friðrik Jónsson, sérfræðingur í öryggismálum, var með eftir klukkan hálf-níu. Áður en Friðrik slóst í hópinn var breska tónlistarmannsins Gary Brookers minnst. Hann var stofnandi Procul Harum og einn höfunda A Whiter Shade of Pale, sem er með allra þekktustu laga poppsögunnar.

Björn Þór Sigbjörnsson og Bogi Ágústsson ræddu fyrst um dóm Evrópudómstólsins sem staðfestir að leyfilegt sé að skilyrða styrki úr bjargráðasjóði ESB vegna COVID. Það var samþykkt á sínum tíma að lönd yrðu að virða grundvallarreglur sambandsins til að fá þessa styrki. Þessu er stefnt gegn Ungverjalandi og Póllandi, sem ekki eru talin uppfylla lýðræðislegar skyldur sem fylgi Evrópusambandsaðild. Leiðtogar landanna saka Evrópusambandið um kúgunartilburði og pólitískan þrýsting.

Meginefni þáttarins var umfjöllun um stjórnmál í Færeyjum og rætt var við Hjálmar Árnason, sem er formaður Færeysk-íslenska verslunarráðsins. Hann á að hluta ættir að rekja til Færeyja, dvaldi hjá ættingjum sem barn, hefur haldið góðum tengslum og fylgist vel með. Við fengum hann til að setjast við Heimsgluggann, horfa til Færeyja og skýra út færeysk stjórnmál. Fyrir jól munaði minnstu að færeyska stjórnin félli vegna deilna um frumvarp um réttindi samkynhneigðra mæðra og nú eru deilur um endurnýjun eftirlitsratsjár Atlantshafsbandalagsins.

Heimsgluggi vikunnar fjallaði um Úkraínudeiluna, möguleika Emmanuels Macrons á endurkjöri, samdrátt í utanríkisviðskiptum Breta eftir Brexit og Boris Johnson.

Björn Þór Sigbjörnsson og Guðrún Hálfdánardóttir ræddu við Boga Ágústsson um erlend málefni í Heimsglugganum eins og jafnan á fimmtudagsmorgnum. Staðan í deilu Rússa og vestrænna ríkja vegna Úkraínu var til umræðu. Mikið hefur verið um fundi til að reyna að finna friðsamlega lausn og meðal þeirra sem hafa gert sig gildandi í þeim tilraunum er Emmanuel Macron Frakklandsforseti. Honum þykir ekki síðra að vera á forsíðum en forsetakosningar verða í Frakklandi í apríl. Samkvæmt kosningahermi breska tímaritsins The Economist á Macron góða möguleika á endurkjöri.

Bresk þingmannanefnd segir í skýrslu að samdráttur hafi orðið á viðskiptum við ríki Evrópusambandsins eftir útgöngu Breta úr sambandinu. Þjóðhagsstofnun Breta, Office of Budget Responsibility, telur að útgangan leiði til fjögurra prósenta samdráttar í þjóðarframleiðslu Breta. Á breska þinginu er enn hart vegið að Boris Johnson forsætisráðherra. Fjöldi starfsmanna í forsætisráðuneytinu hefur sagt upp störfum að undanförnu og Johnson mun hafa tekið á móti nýjum samskiptastjóra með því að syngja brot úr lagi Gloriu Gaynor I will survive, Ég lifi þetta af.

Björn Þór Sigbjörnsson og Guðrún Hálfdánardóttir ræddu í Heimsglugganum við Boga Ágústsson um ástandið í Mjanmar, sem áður hét Búrma. Herforingjar rændu völdum þar fyrir ári og síðan hefur ástandið í landinun hríðversnað og svo er komið að óttast er að borgarastyrjöld brjótist út.

Herforingjastjórnin hefur barið niður mótmæli og andstöðu af mikilli hörku. Vitað er um 1500 sem her og lögregla hafa orðið að bana en almennt er talið að miklu fleiri hafi verið drepnir. Víðtæk verkföll hafa lamað atvinnulífið og það hefur orðið mikið bakslag, svo mjög að hætta er á hungursneyð. Sameinuðu þjóðirnar áætla að þjóðarframleiðslan í Mjanmar hafi dregist saman um að minnsta kosti tíu prósent á síðasta ári. Alþjóðabankinn segir raunar að ástandið sé enn verra, efnahagssamdráttur vegna valdaránsins og áhrifa covid sé meira en 30 prósent. Michelle Bachelet, mannréttindastjóri Sameinuðu þjóðanna, hefur sagt að ástandið hafi breyst úr pólitískri krísu í mannlegar hamfarir. Þróunarstofnun Sameinuðu þjóðanna taldi um mitt ár í fyrra að helmingur þjóðarinnar yrði undir fátækrarmörkum í byrjun þessa árs. Það eru meir en 25 milljónir manns. Framtíðin virðist mjög dökk, lítil von er um frið, fréttaskýrendur hafa sagt vopnaða baráttu gegn herforingjunum nánast vonlausa, hún verði tæpast sigruð á vígvelli. Það eru afar litlar líkur á að efnahagurinn nái sér, raunar margt sem bendir til þess að efnahagsástandið versni enn.

Edwin Poots, landbúnaðarráðherra Norður-Írlands, fyrirskipaði í gærkvöld öllum að óvörum að tollverðir ættu að hætta eftirliti með vörum sem koma frá Bretlandi. Það er brot á Brexit-samningunum og getur sett samninga um framkvæmd þeirra í uppnám.

Í lokin var rætt um San Quentin fangelsið alræmda í Kaliforníu í Bandaríkjunum. Hefur Gavin Newsom, ríkisstjóri, fyrirskipað að dauðaganginum í hinu alræmda San Quentin fangelsi verði lokað. Það eru nærri 700 fangar á dauðadeildinni og þeir verða fluttir í önnur fangelsi og þar verður farið með þá eins og aðra fanga sem dæmdir hafa verið í lífstíðarfangelsi án möguleika á að verða látnir lausir.

San Quentin hefur komið fyrir mörgum kvikmyndum og sjónvarpsmyndum, margar bækur hafa verið skrifaðar þar sem fangelsið kemur við sögu og svo er náttúrulega hið fræga lag Johnny Cash, sem heitir einfaldlega San Quentin. Þekktasta útgáfa lagsins var tekin upp í fangelsinu sjálfu 1969 þar sem fangar voru áheyrendur. Cash syngur fyrir munn fanga um hversu ömurlegt fangelsið sé, lifandi helvíti og að hann hati hvern þumlung. Fangarnir taka vel undir þegar Johnny Cash bölvar San Quentin.

Heimsglugginn hófst á stuttum umræðum um handbolta, Bloody Sunday og stöðuna í breskum stjórnmálum. Aðalumræðuefnin voru hins vegar aflétting sóttvarnartakmarkana víða í grannlöndum og svo voru ræddar tilgátur um að Maria Anna Mozart, eldri systir Wolfgangs, hefði í raun samið einhverja af fimm fiðlukonsertum austurríska snillingsins.

Það verða forsetakosningar í Frakklandi í apríl, Emmanuel Macron ætlar að leita endurkjörs. Hann var kjörinn forseti 2017 og hafði þá betur í síðari umferðinni gegn Marine Le Pen, sem var þá lengst til hægri í frönskum stjórnmálum. Macron fékk 66% atkvæða og hún 34% svo þetta var stórsigur. En Macron er ekki nærri eins vinsæll núna og Le Pen hefur mátt sjá annan stjórnmálamann taka yfir hlutverkið sem mesti hægrimaðurinn í franskri pólitík. Það er Eric Zemmour, 63 ára blaðamaður sem var á Le Figaro þangað til í fyrra og jafnhliða með útvarpsþætti á RTL og fleiri stöðvum.

Zemmour er þekktur fyrir mjög eindregnar hægriskoðanir sínar. Flokkur hans nefnist Reconquête sem mætti þýða sem ?endurheimt? og það vísar til þess að Frakkar eigi að endurheimta landið úr höndum múslima. Það vekur nokkra athygli að Eric Zemmour hefur látið í ljós mikla hrifningu á ýmsu í Danaveldi og sagt að Frakkar ættu að taka Dani sér til fyrirmyndar í stefnu í innflytjendamálum. Jafnaðarmenn í Danmörku eru sennilega lítt hrifnir af því að últrahægrimaður í Frakklandi sé mikill aðdáandi þeirra.

Boris Johnson varð fyrir þungum áföllum og átti í vök að verjast í fyrirspurnatíma forsætisráðherra í breska þinginu í hádeginu í gær. Þingmaður yfirgaf Íhaldsflokkinn og David Davis, fyrrverandi Brexit-ráðherra og einn af þungavigtarmönnum flokksins, sagði að nú væri tími kominn fyrir Johnson að hætta. ?You have sat here too long for any good you have done. In the name of God, go!? Í guðs nafni hypjaðu þig!

Davis var þarna að vitna í Leo Amery, sem var meðal forystumanna Íhaldsflokksins. Hann sagði þetta í neðri málstofunni í maí 1940 í umræðu um ófarir breska hersins í Noregi. Þessi umræða var til þess að Chamberlain hrökklaðist frá völdum og Winston Churchill tók við sem forsætisráðherra.

Stjórnmálaástandið í Bretlandi var til umræðu er Björn Þór Sigbjörnsson og Guðrún Hálfdánardóttir ræddu við Boga Ágústsson í Heimsglugganum. Ný skoðanakönnun Yougov fyrir The Times bendir til þess að að 60 prósent kjósenda í Bretlandi vilji að Boris Johnson, forsætisráðherra, segi af sér. Óánægjuna má rekja til margra hneykslismála undanfarna mánuði. Síðast var upplýst á mánudag að garðveisla hefði verið haldin í embættisbústað forsætisráðherra í maí árið 2020 þegar afar strangar sóttvarnareglur voru í gildi og allar samkomur bannaðar, innan- sem utanhúss.

Björn Þór Sigbjörnsson og Guðrún Hálfdánardóttir ræddu við Boga Ágústsson um ástand heimsins í byrjun nýs árs. Í flestum ríkjum heims er til siðs að leiðtogar ávarpi landa sína og spiluð voru brot úr ræðum nokkurra ráðamanna. Það virðist sameiginlegt öllum að rætt var um kórónuveirufaraldurinn, en með mjög misjöfnum hætti. Bogi sagði og áhugavert hvað leiðtogarnir ræddu annað og hvað þeir ræddu ekki.

Þá var rætt um forsetakosningar sem verða meðal annars í Frakklandi, Filippseyjum og Brasilíu og nokkrar aðrar áhugaverðar kosningar svo sem til þings Norður-Írlands. Þar eru horfur á að sambandssinnaðir mótmælendur missi meirihlutann sem þeir hafa haldið frá stofnun Norður-Írlands fyrir 100 árum.

Bogi minnti í lokin á að þó að mörgum sýndist útlitið heldur svart hefði margt jákvætt gerst. Heimsglugginn endaði á því að leikið var Monty Python lagið góða um að við eigum alltaf að líta á björtu hliðarnar í lífinu, Always look on the bright side of life.

Miklir erfiðleikar eru í stjórnarsamstarfinu í Færeyjum eftir að tveir þingmenn stjórnarflokka lýstu stuðningi við tillögu stjórnarandstöðunnar um réttindabætur fyrir samkynhneigðar mæður. Jenis af Rana og Miðflokkur hans ætla að slíta stjórnarsamstarfinu ef tillagan verður samþykkt. Bárður á Steig Nielsen reynir nú að finna málamiðlun áður en frumvarpið kemur til þriðju umræðu. Þetta ræddu Björn Þór Sigbjörnsson og Guðrún Hálfdánardóttir við Boga Ágústsson í Heimsglugga dagsins og einnig andóf gegn Boris Johnson í breska Íhaldsflokknum.

Á þriðjudagskvöld greiddu 100 þingmenn Íhaldsflokksins atkvæði gegn frumvarpi stjórnarinnar um bólusetningarpassa. Frumvarpið var samþykkt með stuðningi Verkamannaflokksins, en það er auðvitað afleitt fyrir forsætisráðherra að þurfa að leita á náðir stjórnarandstöðunnar til að fá mikilvægt stjórnarfrumvarp samþykkt.

Þetta er langalvarlegast andófið sem Boris Johnson hefur fengið úr eigin flokki og til marks um að margir þingmenn efast alvarlega um forystu Johnsons.