Heimsglugginn

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir ræddu að þessu sinni við Boga Ágústsson um rússneska stjórnarandstæðinginn Alexei Navalny, sem liggur fársjúkur á Charité-spítalanum í Berlín. Þýsk stjórnvöld segja hafið yfir allan vafa að veikindi hans séu afleiðingar eitrunar, honum hafi verið byrlað taugaeitrið novichok. Það var þróað og framleitt á rannsóknarstofum í Sovétríkjunum undir lok kalda stríðsins og hefur að minnsta kosti einu sinni áður verið notað gegn andstæðingi Rússlandsstjórnar. Það var þegar reynt var að ráða Sergei Skripal, fyrrverandi leyniþjónustumanna af dögum í Salisbury á Englandi. Hann og Yulia, dóttir hans, lágu um tíma á milli heims og helju en lifðu af. Bresk kona sem einnig komst í snertingu við eitrið lést.

Angela Merkel, Þýskalandskanslari, og öll þýska stjórnin hafa fordæmt tilræðið við Navalny harðlega og Merkel verið óvenjuhvöss í tali.

Þá var einnig rætt um bresk stjórnmál. Boris Johnson og ríkisstjórn hans sitja undir ásökunum um stöðugar stefnubreytingar, ein u-beygjan taki við af annarri. Við heyrðum frá orðaskaki Johnsons og sir Keir Starmers í fyrirspurnartíma forsætisráðherra.

Þórunn Elísabet Bogadóttir og Björn Þór Sigbjörnsson ræddu við Boga Ágústsson í Heimsglugganum um hneykslismál sem skekur Danmörku. Þar hefur komið í ljós að leyniþjónusta hersins, Forsvarets Efterretningstjeneste, hefur brotið lög og reglur. Leyniþjónustunni er ætlað að starfa að upplýsingaöflun utan Danmerkur en forráðamenn eru grunaðir um að hafa látið grennslast fyrir um fólk í Danmörku. Þar á meðal er einstaklingur sem vinnur hjá stofnun sem á að hafa eftirlit með leyniþjónustunni. Forstöðumaður leyniþjónustunnar og fyrirrennari hans hafa verið reknir og tveir aðrir háttsettir í leyniþjónustunni.

Einnig var rætt um að mænusótt eða lömunarveiki hefur verið útrýmt í Afríku eftir mikla bólusetningarherferð.

Í lokin var rætt um deilur i Bretlandi sem spruttu upp þegar skýrt var frá því að breska ríkisútvarpið, BBC, ætlaði að sleppa því að láta syngja Land of Hope and Glory og Rule Britannia á lokakvöldi BBC Proms tónleikaraðarinnar. Last Night of the Proms er gríðarlega vinsæl útsending, sent er út frá Royal Albert Hall í Lundúnum og frá útisamkomum í Lundúnum, Cardiff, Belfast og Glasgow þar sem fjöldi manns safnast saman við stóra skjái til að fylgjast með útsendingunni. Þar hefur alltaf verið fullt út úr dyrum á lokakvöldinu, mikil stemning og tekið hraustlega undir þegar sálmurinn Jerúsalem er sunginn og ekki síður þegar Land of Hope and Glory og Rule Britannia eru leikin. Ýmsum þykir að lögin minni um of á nýlendustefnu og þrælahald og víst er að þau eru órjúfanleg tengd breska heimsveldinu.

Vegna kórónuveirunnar verða engir gestir í Royal Albert Hall á lokakvöldinu.

Björn Þór Sigurbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir ræddu að þessu sinni ástandið í Hvíta-Rússlandi og flokksþing Demókrata í Bandaríkjunum við Boga Ágústsson í Heimsglugganum. Alexander Lúkasjenkó, forseti Hvíta-Rússlands, hefur boðað að hart verði tekið á mótmælum í landinu en undanfarna daga hafa landsmenn fengið að mótmæla meintu svindli í forsetakosningum tiltölulega óáreittir. Lögregla og öryggissveitir reyndu að berja fyrstu mótmælin niður af mikilli hörku og grimmd þar sem fólk, sem var handtekið, var pyntað og barið. Við heyrðum í fréttamanni sænska ríkissjónvarpsins í Rússlandi sem ekki gerir ráð fyrir að Lúkasjenkó geti haldið völdum til langframa en fari sennilega hvergi á næstu dögum.

Á flokksþingi Demókrata hefur verið veist hart að Donald Trump forseta og hann sagður óhæfur á alla lund. Barack Obama, fyrrverandi forseti, var ómyrkur í máli er hann ræddi embættisfærslu eftirmanns síns.

Þórunn Elísabet Bogadóttir og Björn Þór Sigbjörnsson ræddi í Heimsglugganum við Boga Ágústsson um hneykslismál í Noregi. Tryggingarstofnun Noregs mistúlkaði reglur um ferðafrelsi innan EES svæðisins og krafði fólk sem þegið hafði bætur en ekki dvalist í Noregi um endurgreiðslur. Tryggingarstofnunin gekk svo hart fram að fólk var dæmt í fangelsi. Nú hefur norska ríkisstjórnin beðist afsökunar.

Meginefni Heimsgluggans var spjall um Kamölu Harris, varaforsetaefni Demókrata fyrir kosningarnar í haust. Hún er fyrsta konan sem ekki er hvít sem annar hvor stóru flokkanna teflir fram í forsetakosningum.

Bogi Ágústsson ræddi við Héðinn Halldórsson um ástandið í Líbanon eftir miklar sprengingar sem urðu í höfuðborginni Beirút í fyrradag. Að minnsta kosti 135 létu lífið og á fimmta þúsund manns slasaðist. Héðinn bjó í Beirút þegar hann starfaði fyrir UNICEF og segir líbönsku þjóðina alls ekki mega við frekari áföllum í miðjum COVID faraldri, pólitískum óróleika og efnahagsörðugleikum. Héðinn segir mikinn óróa vera í landinu og það hafi í raun verið á barmi algers efnahagshruns.

Bogi og Héðinn ræddu meðal annars sögu landsins sem byggt er mörgum trúarhópum. Stjórnskipan Líbanons byggir á skiptingu valda milli þessara hópa, þannig er forsetinn ætíð úr hópi kristinna og forsætisráðherrann múslimi. Þessi skipan hefur leitt til spillingar og stöðnunar. Mikil mótmælaalda hófst í landinu í október á síðasta ári og almenningur er greinilega langþreyttur á ástandinu, mikilli verðbólgu, atvinnuleysi, lélegum innviðum og rótgróinni spillingu.

Björn Þór Sigbjörnsson og Vera Illugadóttir ræddu við Boga Ágústsson um skýrslu sem spáir því að búast megi við því að fólki í 23 vestrænum ríkjum fækki um helming á þessari öld. Ört dragi úr frjósemi í heiminum og Ítalir til dæmis verði aðeins 28 milljónir árið 2100 en nú búa yfir 60 milljónir á Ítalíu. Marvísleg vandamál fylgi fólksfækkun. Eldra fólki fjölgi um leið og börnum fækki og æ færri þurfi að standa undir allri verðmætasköpun. Ítalski rithöfundurinn Salvo Tuscani segir að fólk verði að gera sér grein fyrir að vandamálið sé ekki innflytjendur og flóttamenn heldur fólksfækkun og fólk sem flytur á brott, til dæmis frá heimabyggð hans á Sikiley.

Í Bandaríkjunum stendur Repúblikanaflokkurinn illa í skoðanakönnunum og Donald Trump forseti sömuleiðis. Repúblikanar hafa áhyggjur af því að þeir missi hugsanlega meirihluta sinn í öldungadeild Bandaríkjaþings í kosningunum í nóvember. Við heyrðum auglýsingu frá The Lincoln Project, hópi Repúblikana sem berst gegn endurkjöri Trumps. Þær auglýsingar eru sagðar fara mjög fyrir brjóstið á forsetanum og stuðningsfólki hans.

Í lokin var Bents Fabricius-Bjerre minnst, hann var ástsælt tónskáld í Danmörku og samdi mikið af tónlist fyrir kvikmyndir og sjónvarpsþætti. Við heyrðum titillagið úr hinni vinsælu þáttaröð Matador. Í útgáfunni sem var spiluð lék tónskáldið sjálft á píanó við undirleik LiveStrings, sem er strengjasveit ungra kvenna. Upptökustjóri var Íslendingurinn Ragnheiður Jónsdóttir.

Vera Illugadóttir og Þórunn Elísabet Bogadóttir ræddu við Boga Ágústsson um bandarísk og evrópsk stjórnmál. Donald Trump, Bandaríkjaforseti, skipti um kosningastjóra í síðustu viku og hefur breytt um áherslur í baráttunni fyrir forsetakosningarnar í haust. Joe Biden, keppinautur Trumps, hefur umtalsvert forskot í skoðanakönnunum og greinilegt er að forsetinn og lið hans ætla að hleypa nýju lífi í kosningabaráttuna.

Leiðtogar Evrópusambandsins samþykktu um síðustu helgi stofnun bjargráðasjóðs sem koma á til aðstoðar þeim ríkjum sem vert hafa farið út úr COVID-19 farsóttinni. ESB ætlar að taka að láni upphæð sem svarar til útgjalda íslenska ríkisins í 120 ár. ESB ríki geta sótt um styrki eða lán á hagstæðum vöxtum úr bjargráðasjóðnum. Ýmsir segja að ákvörðunin um að ríkin beri sameiginlega ábyrgð á lánunum marki tímamót í sögu sambandsins.

Vera Illugadóttir og Bogi Ágústsson ræddu það bakslag sem komið hefur í norræna samvinnu með kórónuveirufaraldrinum þar sem lokun landamæra hefur valdið verulegum vandræðum og hleypt illu blóði í marga sem hafa orðið fyrir barðinu á ráðstöfunum stjórnvalda vegna farsóttarinnar. Engu að síður stendur norrænt samstarf djúpum rótum og stöðugt er hugað að nýjum samstarfssviðum. Björn Bjarnason, fyrrverandi dómsmálaráðherra og menntamálaráðherra, skilaði nýlega skýrslu þar sem augum var sérstaklega beint að loftslagsmálum, netöryggi og fjölþjóðasamstarfi.

Þá ræddu þau Vera og Bogi um deilur og samskipti Kínverja við vestræn ríki og fleiri. Þar kemur til sögunnar hlutur kínverska fjarskiptafyrirtækisins Huawei í 5G-uppbyggingunni. Bandaríkjamenn hafa lýst yfir að þeir sem leyfi aðkomu Huawei verði beittir refsiaðgerðum og breska stjórnin ákvað í vikunni að útiloka fyrirtækið frá aðkomu að 5G-uppbygginu í Bretlandi.

Þórunn Elísabet Bogadóttir og Vera Illugadóttir ræddu við Boga Ágústsson í Heimsglugganum um nýja löggjöf sem nánast innlimar Hong Kong í alþýðulýðveldið Kína. Bretar og alþjóðasamfélagið telja Kínverja brjóta samkomulag sem gert var áður en Bretar yfirgáfu þessa nýlendu sína 1997. Bresk yfirvöld hafa lofað allt að þremur milljónum Hong Kong-búa landvist og atvinnuleyfi.

Aðalumræðuefnið í Heimsglugganum var formennska Þjóðverja í Evrópusambandinu. Þeirra bíða mörg erfið verkefni og efst á forgangslistanum eru björgunaraðgerðir vegna kórónuveirufaraldursins. Áður er farsóttin braust út var talið líklegast að fjárlagarammi ESB næstu árin og Brexit yrðu helstu málin á dagskrá sambandsins næsta hálfa árið. Angela Merkel, kanslari Þýskalands, hefur sagt að hún vilji ná góðum samningum við Breta um framtíðarviðskipti en ESB og Þýskaland verði að búa sig undir að samningar takist ekki.

Þjóðverjar hafa núna ásamt Frökkum lagt til 750 milljarða evra björgunarsjóð sem er ætlaður til að hjálpa þeim ríkjum ESB í suðurhluta Evrópu sem hafa orðið verst úti efnahagslega á síðustu mánuðum, einkum Ítalíu og Spáni. Fimm hundruð milljarðar verði styrkir, ekki lán. Þjóðverjar, Frakkar og framkvæmdastjórn ESB telja að verst settu ríkin séu svo skuldsett að frekari lán gætu sligað þau. Takist ekki að reisa efnahagslífið við geti það þýtt langvarandi kreppu, atvinnuleysi og samdrátt sem kæmi niður á öllum, aukin skuldabyrði verst stöddu ríkjanna gæti einnig leitt til vaxtahækkana sem ríkin stæðu ekki undir, hrun yrði og það bitnaði á öllum ríkjum ESB.

Austurríki, Danmörk, Holland og Svíþjóð eru andvíg því að aðstoð við illa stödd ríki verði í formi styrkja, en Þjóðverjar og Frakkar vonast til að telja þeim hughvarf á leiðtogafundi síðar í júlí.

Björn Þór Sigbjörnsson og Bogi Ágústsson ræddu aðallega um sjálfstæðismál Grænlendinga en í vikunni var sýnd í bæði í Danmörku og Grænlandi ný mynd eftir danskan leikstjóra, Kenneth Sorrento, sem fjallar um ungt fólk á Grænlandi og viðhorf þeirra til samfélagsins og ekki síst til sjálfstæðis Grænlands.

Einnig var rætt um mikla hersýningu í Moskvu í tilefni af því að 75 ár eru frá því að Þýskaland gafst upp í seinni heimsstyrjöldinni. Hátíðahöldin áttu að vera í maí en var frestað vegna kórónuveirunnar. Þó að farsóttin geisi enn í Rússlandi var hersýningin haldin í gær. Flestir telja að Vladimír Pútín, Rússlandsforseti, hafi vilja glæða þjóðernisvitundina rétt áður en Rússar ganga að kjörborðinu í þjóðaratkvæðagreiðslu um breytingar á stjórnarskrá. Ef breytingarnar verða samþykktar getur Pútín setið áfram sem forseti til ársins 2036.