Heimsglugginn

Björn Þór Sigbjörnsson og Bogi Ágústsson ræddu mismunandi viðbrögð Svía og Finna annars vegar og Dana og Norðmanna hins vegar við veirufaraldrinum. Marianne Sundholm, fréttamaður finnska ríkisútvarpsins YLE, skrifaði grein þar sem hún segir að skýring á mismunandi viðbrögðum geti að hluta verið sú að ríkin búi við mismunandi stjórnskipan, ráðherravald sé ekki jafn mikið í austnorrænni stjórnskipan. Þar sé vald stofnana og sérfræðinga meira. Í Danmörku og Noregi sé hlutverk kjörinna fulltrúa stærra og minni takmarkanir á valdi og ábyrgð ráðherra.

Þá heyrðum við í konungbornum þjóðhöfðingjum Norðurlanda, Margréti 2. Danadrottningu, Haraldi 5. Noregskonungi og Karli 16. Gústaf Svíakonungi. Öll lögðu þau áherslu á að með samstöðu og ábyrgð gætu þjóðirnar sigrast á vágestinum sem nú herjar á heimsbyggðina.

Í lokin var rætt um baráttuna um að verða forsetaframbjóðandi Demókrata í Bandaríkjunum í haust. Þar virðist Joe Biden hafa töglin og hagldirnar og barátta Bernies Sanders virðist vonlítil. Biden hefur lýst yfir að varaforsetaefni hans verði kona og hafa þar nokkrar verið nefndar. Politico.com telur líklegast að Kamala Harris, öldungadeildarþingmaður frá Kaliforníu, verði fyrir valinu.

Heimsglugginn að þessu sinni fjallaði eingöngu um afleiðingar COVID-19 sem nú hefur verið skilgreindur sem heimsfaraldur. Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elisabet Bogadóttir ræddu við Boga Ágústsson um ferðabann sem Donald Trump, Bandaríkjaforseti, lýsti yfir frá Evrópu, að undanskildu Bretlandi, til Bandaríkjanna í 30 daga frá og með miðnætti á föstudag. Trump sagði þetta aðgerð til að verjast „útlendri veiru“. Hann sagði og að Evrópusambandsríki hefðu ekki brugðist nægilega sköruglega við veirunni og því væri sett á algjört ferðabann frá Evrópu, að undanskildu Bretlandi.

Í Danmörku hefur öllu skólastarfi verði aflýst og meirihluti ríkisstarfsmanna sendur heim næsta hálfa mánuðinn. Þá mælast dönsk stjórnvöld til þess að öllum viðburðum þar sem fleiri en hundrað koma saman verði aflýst í landinu. Mette Frederiksen, forsætisráðherra, tilkynnti þetta í gærkvöld. Þá mælast dönsk stjórnvöld til þess að öllum viðburðum þar sem fleiri en hundrað koma saman verði aflýst í landinu.

Mun hertari útgöngu- og samkomureglur hafa tekið gildi á Ítalíu vegna COVID-19 faraldursins. Þegar hafði verið lýst yfir samkomu- og ferðabanni til 3. apríl. Verslunum verður lokað, að matvörubúðum og apótekum undanskildum.

Björn Þór Sigbjörnsson og Bogi Ágústsson ræða áfram um Geir Inge Sivertsen, norska sjávarútvegsráðherrann sem lenti í pólitískum vandræðum og hraktist að endingu úr embætti vegna þess að hann var í frímúrarastúku. Staðan í bandarískum stjórnmálum eftir „Super-Tuesday“. Joe Biden, fyrrverandi varaforseti Bandaríkjanna, hefur bætt stöðu sína verulega og líkur benda til þess að kapphlaupið um að verða forsetaefni Demókrata í haust standi á milli hans og Bernies Sanders. Þá er einnig rætt um kynferðisáreitni á Grænlandi, framkvæmdastjóri Siumut-flokksins var leystur frá störfum eftir að 10 konur rituðu bréf þar sem þær sökuðu hann um kynferðislega áreitni og óviðeigandi framkomu. Þá er minnst á gjaldþrot breska innanlandsflugfélagsins Flybe, en afbókanir vegna COVID 19 veirufaraldursins riðu félaginu að fullu.

Björn Þór Sigbjörnsson og Bogi Ágústsson ræddu stjórnmál og efnahagsmál á Norðurlöndunum. Þeir hófu spjallið á umræðu um morðið á Olof Palme, sem var veginn á götu í Stokkhólmi 28. febrúar 1986. Á föstudag verða því 34 ár frá morðinu. Glæpurinn er enn óupplýstur en nú þykist sérstakur saksóknari vita hver hleypti af skotunum sem urðu Palme að bana.

Svíþjóðardemókratar mælast nú stærsti flokkur Svíþjóðar, könnun Novus í febrúar mældi fylgi þeirra 23,9% en fylgi Jafnaðarmanna 23,2%.

Í Noregi hefur það valdið norsku stjórninni vandræðum að upplýst var að sjávarútvegsráðherrann Geir Inge Sivertsen væri frímúrari. Fréttin olli uppnámi í Noregi, mörgum fannst ekki passa að ráðherra væri í samtökum sem alger leynd hvílir yfir. Erna Solberg forsætisráðherra tók af skarið og nú hefur Sivertsen, samflokkmaður hennar í Hægri-flokknum, sagt sig úr frímúrarareglunni.

Í Danmörku varð Mette Frederiksen að biðjast auðmjúklega afsökunar á tölvupósti þar sem lagðar voru línur fyrir árásir á Venstre, helsta stjórnarandstöðuflokkinn, á sama tíma og samningaviðræður um fjármál sveitarfélaga áttu að vera við Venstre. Þetta átti að vera til innanflokksbrúks en svo óhönduglega vildi til að afrit fór til blaðmanns á Jyllandsposten.

Þá hótar Radikale Venstre því að hætta stuðningi við stjórnina af því að Frederiksen vill ekki ráðgast við Radikale um stefnumótun í umhverfismálum. Radikale Venstre vill samkomulag um aðgerðaáætlun fyrir 5. júní þegar ár verður frá síðustu kosningum. Þá bætti Venstre raunar við sig fylgi en Danski þjóðarflokkurinn, stuðningsflokkur ríkisstjórnar Lars Løkkes Rasmussens, tapaði miklu fylgi svo stjórn Lars Løkkes féll og hann svo sjálfur síðar. Nú er Jakob Elleman-Jensen formaður Venstre.

Á Grænlandi er mikill uppgangur í efnhagsmálum vegna byggingar flugvalla og skortur á vinnuafli.

Björn Þór Sigbjörnsson og Bogi Ágústsson ræddu kappræður þeirra sem stefna að því að verða forsetaframbjóðendur Demókrataflokksins í Bandaríkjunum. Milljarðamæringurinn Michael Bloomberg, fyrrverandi borgarstjóri New York, tók í fyrsta skipti þátt í kappræðum forsetaframbjóðenda Demókrataflokksins sem fram fóru í Las Vegas í Nevada í gærkvöld. Aðrir frambjóðendur beindu að honum spjótum og öldungadeildarþingmaðurinn Elizabeth Warren sagði að Demókratar myndu taka mikla áhættu ef þeir skiptu út einum hrokafullum milljarðamæringi fyrir annan.

Priti Patel, innanríkisráðherra Bretlands, kynnti nýjar og hertar reglur fyrir innflytjendur, sem eiga að taka gildi um næstu áramót. Þegnar ESB-ríkja mega ekki flytja til Bretlands skilyrðislaust frá næstu áramótum. Punktakerfi verður tekið upp. Margir óttast að erfitt verði að fá fólk í umönnunarstörf eða við uppskeru og berja- og ávaxtatínslu. Breska stjórnin segir að þetta sé mikilvægur hluti þess að taka stjórnina í sínar hendur frá Brussel.

Klerkaráðið í Íran hefur bannað allt að níu þúsund manns að bjóða sig fram í þingkosningum og margir andstæðingar klerkastjórnarinnar ætla að hundsa kosningarnar og telja ekki að þær geti breytt neinu í stjórnarfari landsins.

Írska þingið kemur saman til fyrsta fundar í dag eftir þingkosningar. Ekki hefur tekist að mynda nýja stjórn og fréttaskýrendur telja að það geti reynst erfitt í mjög breyttu landslagi. Tveir flokkar, Fianna Fáil og Fine Gael, hafa skipst á að fara með stjórnarforystu á Írlandi á þeirri um það bil öld sem liðin er frá því að Írland varð sjálfstætt ríki. En flokkarnir töpuðu báðir fylgi í kosningunum 8. febrúar, ótvíræður sigurvegari var Sinn Féin, þjóðernissinnaður félagshyggjuflokkur.

Björn Þór Sigbjörnsson og Bogi Ágústsson ræddu stjórnmálaástandið á Írlandi. Stjórnarmyndunarviðræður hófust formlega á Írlandi í gær þegar Sinn Féin ræddu við fulltrúa Græningja og flokks sem nefnir sig People before Profit, Fólk í fyrirrúmi. Mary Lou McDonald, leiðtogi Sinn Féin, segir það fyrsta valkost að mynda ríkisstjórn án Fianna Fáil og Fine Gael. Þeir flokkar hafa borið höfuð og herðar yfir aðra í írskum stjórnmálum frá því landið fékk sjálfstæði fyrir tæpri öld. McDonald segir úrslit kosninganna sýna að almenningur hafi hafnað þessum tveimur flokkum. Sinn Féin er næst stærsti flokkurinn á þingi en sá sem er klárlega sigurvegari í þingkosningunum. Flokkurinn var lengst af stjórnmálaarmur Írska lýðveldishersins, IRA, en hefur á síðustu árum slitið á þau tengsl.

Evrópuþingið í Strassborg hefur samþykkt samningsmarkmið í viðræðum við Breta um framtíðarviðskiptasamning. Þær viðræður hefjast formlega í mars. Þingið herti nokkuð skilyrðin sem ESB setur fyrir samningi frá því sem Michel Barnier, aðalsamningamaður ESB, lýsti í yfirlýsingu fyrir nokkrum dögum. Búist er við að erfiðustu málin verði krafa ESB um að Bretar fari að leikreglum sambandsins varðandi skattamál og ríkisstyrki og svo fiskveiðimál. Bretar hafa lýst yfir að þeir ætli einir að veiða í lögsögu sinni. ESB hefur á móti sagt að án fiskveiðiheimilda í breskri lögsögu geti Bretar ekki flutt út sjávarafurðir tollfrjálst til bandalagsríkja.

Bernie Sanders vann sigur í forkosningum Demókrata í New Hampshire fyrr í vikunni, en sigur hans yfir Pete Buttigieg, var naumur. Öldungadeildarþingmaðurinn Amy Klobuchar var óvænt í þriðja sæti. Úrslitin voru vonbrigði fyrir Elizabeth Warren og Joe Biden sem eiga nú á brattann að sækja. Óvíst er hins vegar hvernig Sanders og Buttigieg á eftir að ganga í næstu forkosningum í Nevada og Suður-Karólínu. Þar búa margir af rómönskum uppruna annars vegar og blökkufólk hins vegar og hvorugur nýtur mikils stuðnings meðal þeirra. Úrslitin eru því hvergi nærri ráðin í baráttunni um að verða frambjóðandi Demókrata í forsetakosningunum í Bandaríkjunum í nóvember.

Bogi Ágústsson og Björn Þór Sigbjörnsson ræddu stöðuna í norskum stjórnmálum eftir að Framfaraflokkurinn hætti þátttöku í stjórninni. Auk Hægriflokks Ernu Solberg, forsætisráðherra, eru Venstre og Kristilegi þjóðarflokkurinn eftir í ríkisstjórninni. Síðarnefndu flokkarnir takast nú á um það, hvor fái fjármálaráðuneytið í sinn hlut ráðuneyti Framfaraflokksins. Sá flokkur réði fjármálaráðuneyti, dómsmálaráðuneyti, samgönguráðuneyti, ráðuneyti olíu- og orkumála, sjávarútvegsráðuneyti, ráðuneyti almannavarna og ráðuneyti lýðheilsu- og öldrunarmála. Harðast er barist um fjármálaráðuneytið.

Þá barst talið að efnahagsráðstefnunni í Davos sem nú er haldin í 50. skipti. Ráðstefnan sætir gagnrýni og hafði Washington Post eftir Erik Brynjolfsson, prófessor við MIT háskólann í Bandaríkjunum, að heimurinn væri ríkari en nokkru sinni en misskipting væri slík að allt of margir væru fátækir. Brynjólfsson er sonur Ara Brynjólfssonar, kjarneðlisfræðings, sem nam við Niels Bohr stofnunina í Danmörku eftir stúdentspróf frá Menntaskólanum á Akureyri.

Í Washington takast Demókratar og Repúblikanar á um fyrirkomulag og reglur í réttarhöldum yfir Donald Trump, forseta Bandaríkjanna, sem hófust í öldungadeild Bandaríkjaþings í gær. Enn er ekki ljóst hvort vitnaleiðslur verða leyfðar.

Björn Þór Sigbjörnsson og Bogi Ágústsson ræddu stjórnmál á Írlandi en þar hefur verið boðað til kosninga 8. febrúar. Leo Varadkar, taoiseach eða forsætisráðherra, sagði að tími væri til að stokka spilin upp að nýju eftir séð væri fyrir enda á Brexit og heimastjórn væri komin á að nýju á Norður-Írlandi.

Vandræði norsku stjórnarinnar voru einnig stuttlega til umfjöllunar í upphafi spjallsins. Framfaraflokkurinn hefur hóta að hætta stjórnarþátttöku vegna ákvörðunar um að kona, sem tengd er hryðjuverkasamtökunum Íslamska ríkinu, fái að koma heim til Noregs frá Sýrlandi ásamt tveimur börnum sínum. Norskir geta ekki leyst stjórnarkreppur með nýjum kosningum. Norðmenn kjósa á fjögurra ára fresti, ekki er hægt að rjúfa þing og boða til nýrra kosninga eins og víðast annars staðar.

Björn Þór Sigbjörnsson og Bogi Ágústsson ræða aukna spennu á milli Bandaríkjamanna og Írana eftir að Bandaríkjamenn réðu Qassem Suleimani af dögum. Íranar hefndu með flugskeytaárás á bandarískar herstöðvar í Íran en svo virðist sem Donald Trump ætli ekki að láta verða af hótunum um frekari árásir. Þó að ögn friðvænlegra sé en fyrstu dagana eftir að Suleimani var ráðinn af dögum er enn mikil spenna og hætta á frekari átökum.

Við upphaf nýs árs er vitað um margt sem á eftir að gerast. Það verða forsetakosningar í Bandaríkjunum í nóvember og kosningabaráttan á eftir að verða mikið í fréttum. Allar líkur eru á að loftslagsváin verði mikið til umræðu, sömuleiðis flóttamannavandamál og fólksflutningar. Þá er líklegt að milljónir Evrópubúa fylgist með úrslitum Evrópumótsins í karlaknattspyrnu og að hundruð milljóna um allan heim horfi á útsendingar frá Ólympíuleikunum í Japan. En auðvitað er ekki hægt að spá fyrir um óvænta atburði og líklega gerist eitthvað sem á eftir að koma öllum að óvörum. Um þetta var rætt í fyrsta Heimsglugga ársins 2020.