Heimsglugginn

Björn Þór Sigbjörnsson og Bogi Ágústsson ræddu í Heimsglugganum að þessu sinni mest um þá miklu mótmælaöldu sem risið hefur eftir að hvítur lögreglumaður varð George Floyd að bana í Minneapolis í Bandaríkjunum. Í Bretlandi var áletrunin ,,Black lives matter" á treyjum knattspyrnumanna í efstu deild í stað nafna þeirra þegar keppni hófst að nýju í gær. Þar hefur fótboltamanninum Marcus Rashford tekist að fá bresku stjórnina ofan af því að hætta að gefa skólabörnum mat þegar leyfi eru í skólanum. Marcus Rashford 1 Boris Johnson 0 voru fyrirsagnir í sumum blöðum. Í Bandaríkjunum hefur hvítur lögreglumaður, Gareth Roth, verið ákærður fyrir morð eftir að hafa skotið blökkumanninn Rayshard Brooks til bana. Verði Roth fundinn sekur gæti beðið hans lífstíðarfangelsi, jafnvel dauðarefsing.

Þá ræddu Björn Þór og Bogi bók sem er að koma út í Bandaríkjunum eftir John Bolton, fyrrverandi öryggisráðgjafa Donalds Trumps forseta. Í bókinni segir Bolton að á meðan hann starfaði í Hvíta húsinu hafi allar ákvarðanir Trumps verið teknar með það að sjónarmiði að gagnast forsetanum í baráttu hans til að vera endurkjörinn í haust.

Björn Þór Sigbjörnsson og Bogi Ágústsson hófu Heimsgluggann á umræðum um morðið á Olof Palme. Mörgum Svíum þykja niðurstöður sérstaks saksóknara, sem greint var frá í gær, heldur þunnur þrettándi og ekkert nýtt hafi þar komið fram. Saksóknarinn, Krister Petersson, telur fullvíst að morðinn hafi verið svokallaður Skandia-maður, Stig Engström. Margir draga þá niðurstöðu í efa. Flestir vonuðu að ráðgátan um morðið á Palme yrði úr sögunni með rannsókn Peterssons en viðbrögð benda til þess að svo verði ekki.

En Heimsglugginn að þessu sinni fjallaði að mestu um stjórnmál á Grænlandi. Rætt er við Ingu Dóru Guðmundsdóttur Markussen, nýkjörinn formann jafnaðarmannaflokksins Siumut í höfuðstaðnum Nuuk. Inga Dóra á grænlenska móður og íslenskan föður, þau Benedikte Abelsdóttur og Guðmund Þorsteinsson. Inga Dóra var til skamms tíma framkvæmdastjóri Vestnorræna ráðsins og bjó þá á Íslandi. Síðastliðin tvö ár hefur hún búið í Nuuk og starfað fyrir Royal Greenland, langstærsta sjávarútvegsfyrirtæki Grænlands.

Björn Þór Sigbjörnsson og Bogi Ágústsson ræddu um mótmælin í Bandaríkjunum í Heimsgluggaspjalli á Morgunvakt Rásar 1. Þetta eru alvarlegustu átök í mótmælum frá því 1968 þegar Martin Luther King var myrtur og miklar óeirðir urðu víða um Bandaríkin. Hlutur Donalds Trumps forseta hefur verið harðlega gagnrýndur, nú síðast gekk Jim Mathis, fyrrverandi varnarmálaráðherra, fram fyrir skjöldu og sagði Trump fyrsta forseta sem hann þekkti sem reyndi fremur að sundra þjóðinni en sameina. Ýmsir kirkjuleiðtogar hafa jafnframt gagnrýnt forsetann.

Björn Þór og Bogi fjölluðu í lok Heimsgluggaspjallsins um pólitík á Grænlandi. Þar hafa Demókratar gengið til liðs við Kim Kielsen og ríkisstjórn hans og er þetta fjórða ráðuneyti hans frá síðustu kosningum! Siumut-flokkurinn veitir stjórninni forystu sem svo oft áður. Flokkurinn hefur fengið nýjan formann í höfuðstaðnum Nuuk. Það er Inga Dóra Guðmundsdóttir Markussen sem líklega verður borgarstjóraefni flokksins í sveitarstjórnarkosningum á næsta ári.

Björn Þór Sigbjörnsson og Bogi Ágústsson sátu við Heimsgluggann að venju á fimmtudagsmorgni og í þessari viku var Gísli Tryggvason lögmaður með þeim. Björn og Bogi ræddu tillögur framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins sem hefur lagt til að ESB veiti 750 milljarða evra í efnahagsaðstoð til aðildarríkja vegna kórónuveirufaraldursins. Urusula von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnarinnar, kynnti að 250 milljarðar yrðu í formi lána en 500 milljarðar styrkir. Þau ríki þar sem neyðin er mest fái hæstu styrkina. Von der Leyen segir að nú sé tími fyrir Evrópu að standa saman, ríkin hafi hagnast mjög á innri markaðnum og innbyrðis viðskiptum og verði ekki gripið til ráðstafana nú geti það allt hafa verið unnið fyrir gýg.

Ráðamenn í Danmörku, Svíþjóð, Austurríki og Hollandi eru þessu andvígir. Þeir vilja ekki samþykkja stofnun sjóðs til að styrkja sum ríki og svo lendi á öllum ríkjunum að greiða jafnt til baka.

Gísli Tryggvason upplýsti hlustendur um mál Inger Støjberg, fyrrverandi ráðherra innflytjendamála, en sérstök nefnd rannsakar nú hvort hún hafi brotið lög með því að fyrirskipa aðskilnað giftra hælisleitenda þar sem annar makinn var undir átján ára aldri. Støjberg segist hafa verið að vernda ungar stúlkur gegn þvinguðu hjónabandi. Meint lögbrot er að tilskipunin hafi verið algild, þau sem gagnrýna ráðherrann segja að rannsaka hefði átt hvert mál sérstaklega.

Björn Þór Sigbjörnsson og Bogi Ágústsson ræddu heimsfaraldurinn. Danir hafa breytt um aðferðafræði í baráttunni við kórónuveiruna. Nú ætla þeir að skima og rekja, ef faraldurinn blossar upp aftur. Svíar, sem sumir saka um að hafa tekið á veirunni með silkihönskum, eru hins vegar að herða aðgerðir að sumu leyti. Þannig ráða þeir fólki frá „ónauðsynlegum“ ferðalögum til útlanda þangað til eftir 15. júlí.

Í Bretlandi er stjórnin harðlega gagnrýnd vegna fjölda sem hefur dáið úr COVID-19 á vistheimilum, málið var til umræðu í fyrirspurnartíma forsætisráðherra. Þar þarf Boris Johnson nú að takast á við Keir Starmer, sem er reyndur lögmaður og að sögn fréttaskýrenda miklu rökfastari málafylgjumaður en fyrirrennarinn Jeremy Corbyn.

Eitt af því sem fylgir faraldrinum er að framboð fíkniefna hefur víða minnkað vegna þess að fólk ferðast nánast ekkert. Það gildir á Skáni þar sem Lars Bäckström, yfirmaður í landamæragæslunni, segir að smygl hafi minnkað um helming en ekki verði mögulegt að stöðva það alveg.

Björn Þór Sigbjörnsson og Bogi Ágústsson ræddu svarta spá Evrópusambandsins um efnahagsþróun á árinu. Spáð er samdrætti og auknu atvinnuleysi. Þá ræddu þeir stöðuna í bandarískum stjórnmálum þar sem kosningar verða í haust. Joe Biden, forsetaframbjóðandi Demókrata, hefur forskot á Donald Trump forseta, en forsetinn var einnig undir í könnunum fyrir kosningarnar 2016 svo úrslit eru auðvitað hvergi ráðin. Sjötíu og fimm ár eru um þessar mundir frá því að Þjóðverjar gáfust upp fyrir bandamönnum í síðari heimsstyrjöldinni og lönd sem þeir höfðu hertekið urðu frjáls að nýju. Þess er minnst þessa dagana.

Bogi Ágústsson og Sigmar Guðmundsson ræddu ýmislegt varðandi kórónuveiruna, efnahagsleg áhrif og viðbrögð hlutabréfmarkaða sem hækkuðu óvænt í gær vegna frétta um að hugsanlega væri styttra í lyf sem gagnast gegn COVID-19 en talið var. Þetta gerist þrátt fyrir skuggalegar efnahagstölur frá Bandaríkjunum þar sem lengsta hagvaxtartímabili sögunnar hafi lokið mjög bratt. Lyfið nefnist remdesivir og prófanir á 1100 sjúklingum í Bandaríkjunum benda til þess að

þeim sem hafa veikst af COVID-19 og fengið remdesivir batni 31% hraðar en þeim sem fengu lyfleysu.

Breska viðskiptablaðið Financial Times ályktar að mun fleiri hafi látist af völdum COVID-19 en opinberar tölur segi. Financial Times hefur rýnt í tölur um látna í 14 ríkjum og telur að sennilega hafi 60% fleiri látist en opinberar tölur segja. Þetta gera blaðamenn Financial Times einfaldlega með því að bera saman hversu margir létust að jafnaði í þessum 14 löndum á árunum 2015-2019 og hversu margir hafa dáið í ár. New York Times hefur gert svipað í sjö ríkjum í Bandaríkjunum og komist að því að um 50% fleiri hafi dáið í ár en búast hefði mátt við samkvæmt meðaltali síðustu fimm ára.

Bill Gates, stofnandi tölvufyrirtækisins Microsoft, sagði í viðtali við Financial Times meðal annars að efnahagsáfallið nú væri líklega versta höggið í sögunni, verra en kreppan mikla á fjórða áratug 20. aldar. Hann telur einnig að heimsbyggðin öll verði ekki söm fyrr en búið verður að bólusetja næstum allt mannkyn.

Bogi Ágústsson og Björn Þór Sigbjörnsson ræddu um Margréti Þórhildi Danadrottningu sem er áttræð í dag 16. apríl. Hún fæddist nokkrum dögum eftir að Þjóðverjar hernámu Danmörku í síðari heimsstyrjöldinni. Foreldrar hennar, Friðrik krónprins og Ingiríður krónprinsessa, höfðu skömmu fyrir heimsstyrjöldina heimsótt Ísland, sem þá var enn í konungssambandi við Danmörku. Margrét var því líka íslensk prinsessa og var skírð íslenska nafninu Þórhildur. Í spjalli Björns Þórs og Boga er leikinn hluti úr viðtali við Margréti sem tekið var 1986 þar sem hún ræðir um þetta íslenska nafn sitt.

Hátíðahöldin vegna afmælis drottningar verða með öðrum hætti en fyrirhugað var þar sem samkomubann er í Danmörku vegna kórónuveirufaraldursins. Engu að síður er hátíð í Danaveldi en drottningin og konungsfjölskyldan njóta mikillar hylli og stuðnings yfirgnæfandi meirihluta þjóðarinnar.

Sigmar Guðmundsson og Bogi Ágústsson ræddu um viðbrögð vestanhafs, einkum þó Bandaríkjaforseta, við COVID-19 farsóttinni. Trump forseti hefur verið harðlega gagnrýndur fyrir að gera lítið út hættunni, segja að Bandaríkjamenn hefðu fulla stjórn, ekkert væri að óttast og þetta yrði allt í fínu lagi. Hann hefur og verið gagnrýndur fyrir aðgerðarleysi. Á síðustu dögum hefur Trump þó snúið við blaðinu og virðist nú fara eftir ráðleggingum vísindamanna. Þar er fremstur í flokki Anthony Fauci, forstöðumaður Ofnæmis- og smitsjúkdómastofnunar Bandaríkjanna. Fauci er 79 ára gamall, læknir og sérfræðingur í ónæmisfræðum og hann hefur verið óhræddur við að leiðrétta og andmæla forsetanum þótt hann hafi gert það á penan hátt.

Vinsældir Trumps hafa aukist síðustu daga en sumir stjórnmálaskýrendur telja að það eigi ekki eftir að gagnast forsetanum í kosningunum sem verða í nóvember. Aðrir segja að allt of snemmt sé að reyna að spá fyrir úrslit þeirra kosninga.

Björn Þór Sigbjörnsson og Bogi Ágústsson ræddu varnir gegn kórónuveirufarsóttinni á Norðurlöndum. Finnar hafa sett höfuðborgina og nærsveitir í einangrun, Í Danmörku og Noregi heyrist gagnrýni sérfræðinga á lokun skóla og landamæra og togstreita milli þeirra og stjórnmálamanna er að koma í ljós.