Lestin

Í kvöld fara fram fyrstu tónleikarnir í tónleikaseríu Bjarkar Guðmundsdóttur, Björk Orkestral. Upprunalega áttu tónleikarnir að fara fram í Frakklandi, Englandi, Rússlandi, Finnlandi og Þýskalandi - sumarið 2020. Eðli málsins samkvæmt, varð lítið úr því ferðalagi en þess meiri er ávinningur Íslendinga sem njóta órafmagnaðrar tónlistar Bjarkar í Hörpu, og í beinum útsendingum á Rás 1 og RÚV 2 næstu vikurnar. Viktor Orri Árnason, stjórnar strengjasveit Sinfóníunnar á tónleikum kvöldsins og segir okkur frá því sem í vændum er.

Borgarlína, reiðhjólabylting, rafhlaupahjól og rafbílar, samgöngur eru að taka stakkaskiptum. Enn um sinn munum við nýta innviðina sem bensínbílarnir krefjast, götur, hraðbrautir, umferðarfléttur og bílastæði, en þau mannvirki sem munu kannski helst verða gagnslaus á rafbílatímum eru bensínstöðvarnar. Við veltum fyrir okkur sögu og framtíð bensínstöðva í lestinni í dag, við heimsækjum minjastofnun íslands og reiðhjólaverslunina Berlín sem hefur komið sér fyrir í gamalli bensínstöð við Háaleitisbraut.

Ásgeir H Ingólfsson rýnir í tvær kvikmyndir á Riff, reykjavík international film festival, sem lauk um helgina. Myndirnar eiga það sameiginlegt að fjalla um konur af erlendum uppruna á Íslandi. Sú fyrri er heimildarmyndin Hvunndagshetjur um fjórar konur sem eiga það sameiginlegt að hafa búið á Íslandi í tuttugu ár. Fæddar í Bosníu, Jamaíku, Póllandi og Tyrklandi og sú seinni er Wolka, síðasta mynd leikstjórans Árna Ólafs Ásgeirssonar sem lést fyrr á árinu, og fyrsta leikna íslenska myndin sem gefur nána innsýn í pólskt samfélag hér á landi.

Í kjallaranum á Þjóðarbókhlöðunni er Sigríður Jónsdóttir, sérfræðingur við Leikminjasafn Íslands, í óða önn að fara í gegnum upptökur úr safni Þjóðleikhússins. Allar þær upptökur, nánar tiltekið, sem varðveist hafa úr sýningum leikhússins frá upphafi. Við tökum lyftuna niður, lítum á VHS spólurnar, filmurnar, hljóðsnældurnar og DVD diskana og komumst að því að verkið er ærið.

Tónlistarhátíðin Extreme Chill Festival hefst í dag, í Reykjavík, en þetta er 11. árið sem hátíðin fer fram. Við tökum stöðuna á skipuleggjanda hátíðarinnar, Pan Thorarensen, sem hefur verið á þönum í allan dag, en þar setti gul viðvörun strik í reikninginn.

Og meme fréttaritari Lestarinnar, Laufey Haraldsdóttir flytur okkur pistil. Í dag er hún að velta fyrir sér birtingarmynd þessa fyrirbæris - internet gríns og táknmynda - á samfélagsmiðlinum TikTok.

Og við nefnum nýja íslenska kvikmynd sem var frumsýnd í gær, mynd sem er öll á pólsku.

Í síðustu viku fjölluðum við um mál Elham Fakouri, íranskrar tónlistarkonu sem sem sótti um tímabundið atvinnuleyfi hér á landi en var hafnað, á grundvelli þess að starfið sem henni bauðst - við stjórnun viðburðaraðar um miðausturlenska menningu - sé ekki nógu sérhæft. Við fáum til okkar Fríðu Björk Ingvarsdóttur, rektor listaháskóla íslands, og ræðum stöðu alþjóðlegra listamanna á Íslandi, starfsumhverfi listanna, hugmyndina um sérhæfingu og hver eigi að dæma um hana.

Stjörnulögfræðingurinn Stella Blómkvist er einhver dularfyllsta persóna íslenskrar bókmenntasögu - eða öllu heldur, hefur ráðgátan um hver það sé sem skrifi bækurnar um ævintýri Stellu heillað íslenska lesendur í meira en tvo áratugi. Og vinsældir Stellu hafa ekki minnkað með sjónvarpsþáttum um hana. Önnur þáttaröðin er nú komin á Sjónvarp Símans og Katrín Guðmundsdóttir hefur verið að horfa.

Við fræðumst um sýndarveruleikakvikmyndir sem sýndar verða á Alþjóðlegri kvikmyndahátíð í Reykjavík, RIFF um helgina sem hluti af nýjum flokki á hátíðinni, Nýjasta tækni og kvikmyndir. Nanna Gunnars sest um borð í Lestina og spjallar um bíó í sýndarveruleika.

Tónlistarmaðurinn Lil Nas X gaf út sína fyrstu stúdíó plötu í september við mikinn fögnuð aðdáenda. Einn þeirra aðdáenda er plötusnúðurinn og myndlistakonan Sunna Ben sem hreinlega elskar plötuna, myndheiminn í kringum hana og nýjabrumið í hýryrðum rapparans. Hér í Lestinni, erum við svolítið skeptískari - svo við buðum Sunnu í heimsókn til að sannfæra okkur.

Steindór Grétar Jónsson fer með okkur á djöfullegar slóðir bandaríska trúfélagsins Musteris Satans í umfjöllun um heimildarmyndina Hail Satan?

Í gær lágu allir samfélagsmiðlar og þjónustur í eigu Facebook niðri í heila sex klukkutíma, ekki bara fésbókin heldur einnig Instagram og Whatsapp. Þetta var mesta truflun á starfsemi fyrirtækisins í 13 ár og vakti fólk um allan heim til meðvitundar um hversu mikilvægt fyrirtækið er orðið í margskonar samskiptum fólks í dag. Við flytjum sjö vangaveltur úr miðju feisbúkkhruninu.

Það fór ekki hátt en glöggir lesendur menningarsíðanna tóku kannski eftir því í byrjun september að hinar alræmdu stjörnur hættu að birtast með listgagnrýni í Fréttablaðinu. Stjörnukvarðinn á gæði listaverka hefur verið vægast sagt umdeildur meðal lesenda, listafólks og gagnrýnenda en þeir sem munu eflaust helst syrgja þessa mælistiku eru kynningardeildur bókaforlaga og menningarstofnana. Kolbrún Bergþórsdóttir menningarritstjóri Fréttablaðsins heimsækir Lestina og útskýrir af hverju þessi ákvörðun var tekin.

Alþjóðleg kvikmyndahátíð í Reykjavík, RIFF, hófst í síðustu viku. 10 daga kvikmyndaveisla í Bíó Paradís. Ásgeir H. Ingólfsson kvikmyndagagnrýnandi rýnir í tvær myndir á hátíðinni. Annars vegar hina makedónísku Systralag og hins vegar kvikmynd eftir einn heiðursgest hátíðarinnar Miu Hansen Löve, sjálfsævisögulega mynd sem nefnist Bergman Island, og skartar þeim Tim Roth og Vicky Krieps í aðalhlutverkum.

Og við fáum pistil frá Kristlíni Dís Ingilínardóttur um stefnumótamenningu, deilihagkerfið sem ríkir í ástarlífi Íslendinga, og hvernig kröfurnar minnka með aldrinum.

Í nágrenni við Ostbahnhof lestarstöðina í Berlín, í gömlu orkuveri er starfræktur þekktasti og líklega goðsagnakenndasti næturklúbbur dagsins í dag, Berghain. Staðurinn er mekka teknótónlistar í heiminum en einnig sveipaður mikilli dúlúð, það líklega auðveldara fyrir úlfalda að komast í gegnum nálarauga en aðkomumann að komast framhjá ógnvænlegum dyravörðunum. Eins og aðrir skemmtistaðir hefur Berghain ekki farið varhluta af heimsfaraldrinum, en nú um helgina opnar hann dyr sínar aftur eftir eins og hálfs árs lokun. Við ræðum við Kristinn Kerr Wilson, plötusnúð um það hvernig klúbbasenan í berlín hefur lifað af heimsfaraldurinn.

24. September 1991, fyrri þrjátíu árum síðan kom út í Bandaríkjunum plata sem hafði ómetanleg áhrif á sinn geira tónlistarinnar. Nei, ég er ekki að tala um Nevermind með gruggrokksveitinni Nirvana heldur The Low End Theory með rappsveitinni A Tribe Called Quest. Davíð Roach Gunnarsson rifjar upp snilldina.

Magnús Thorlacius notaði sumarið í að rannsaka sjálfsmynd Kópavogs. Hann skoðaði atburði í sögu bæjarfélagsins og kennileiti þess út frá óvæntum sjónarhornum og hefur sagt frá niðurstöðum sínum í pistlaröð hér í lestinni í haust. Nú fjallar hann um íbúa bæjarins af álfakyni

Elham Fakouri er írönsk tónlistarkona sem spilar á persneska tréblásturshljóðfærið ney.Hún var í meistaranámi við Listaháskóla Íslands og að námi loknu sótti hún um tímabundið atvinnuleyfi í sínu fagi. Það getur verið gríðarlega flókið fyrir listamenn utan Evrópu að uppfylla kröfur vinnumálastofnunar um sérþekkingu og kunnáttu, næstum því ógerlegt. En Fakouri tókst það! Svo fékk hún nei.

Skyndilega og af óútskýrðum ástæðum gefa allar lífverur jarðar með Y-litninga upp öndina. Karldýr jarðarinnar drepast öll nema einn maður, 27 ára forréttindaaulinn Yorick. Þannig hefst myndasagan Ypsilon, síðasti maðurinn, Y: the last man, sem nú hefur verið löguð að sjónvarpsskjánum af sjónvarpsstöðinni FX. Eins og í heiminum eftir þessar hamfarir er framleiðsluteymi þáttanna að langmestu leyti skipað konum, ein þeirra er Herdís Stefánsdóttir sem semur tónlistina.

Og Þórður Ingi Jónsson heldur áfram að kanna þá dýrgripi menningarinnar sem hafa týnst eða glatast í tímans rás. Hann fer yfir sögu þöglu kvikmyndanna og hvers vegna svona fáar þessara kvikmynda hafa varðveist en aðrir þekktir Hollywood-karakterar frá 20. öldinni koma einnig við sögu svo sem Orson Welles og Jerry Lewis.

Fyrr í mánuðinum var tilkynnt að veitingastaðurinn Dill hlyti Michelin-stjörnu annað árið í röð. Staðurinn varð árið 2017 fyrsta íslenska veitingahúsið til að hljóta þessa miklu viðurkenningu, missti hana reyndar í eitt ár 2019 en hefur endurheimt hana og rígheldur í stjörnuna. Gunnar Karl Gíslason, stofnandi og yfirkokkur á veitingastaðnum Dill, sest um borð í Lestina og spjallar um Nýja norræna eldhúsið, um það hvernig veiking íslensku krónunnar leiddi til nýsköpunar í eldhúsinu, um frosna dumplings og Mark Lanegan.

Tölvuleikir eru andlegt ópíum sagði í ríkisreknum fjölmiðli í Kína ekki alls fyrir löngu. Og neyslu þessa stafræna ópíum fólksins vill kínverski kommúnistaflokkurinn lágmarka. Í lok ágúst bárust fréttir af því að til stæði að takmarka þann tíma sem kínversk ungmenni mega spila tölvuleiki niður í þrjár klukkustundir á viku. Guðbjörg Rikey Thoroddsen Hauksdóttir fræðir okkur um það sem liggur á bakvið kínverska tölvuleikjabannið.

Um helgina eignuðust Íslendingar í fyrsta skipti Alþingi sem samanstóð af fleiri konum en körlum - næstum því. Við áttum hugmyndina um kvennaþingið í fáeinar klukkustundir áður en endurtalning í Norðvesturkjördæmi gerði úti um þær, endurtalning sem reyndar er mjög umdeild.

Frambjóðendum sem töldu sig komna á þing brá í brún við fregnir af hrókeringum þingsæta, og einn fréttamaður, hljóp frá fiskisúpu tengdamóður sinnar á Húsavík til að leiðrétta heimsfréttirnar sem hann hafði fáeinum klukkutímum áður sent út í kosmósinn.

Alþjóðleg kvikmyndahátíð í Reykjavík hefst á fimmtudag. Hátíðin fór fram með breyttu sniði á síðasta ári - eins og svo margir aðrir menningarviðburðir - en nú snýr hún aftur: stórstjörnur heimsækja landið, erlendir sjálfboðaliðar verða í miðasölunni, dagskrárbæklingurinn er kominn úr prentun og veitir valkvíðnum kvikmyndaunnendum leiðbeiningar um kvikmyndaveisluna. Ritstjóri bæklingsins, Gunnar Ragnarsson, heimsækir Lestina í dag.

Ljósmyndir Sigurðar Unnars Birgissonar hafa ratað víða, enda hefur hann tekið passamyndir í ökuskírteini og vegabréf ófárra Íslendinga. Uppáhaldsmyndefni Sigurðar eru eldri karlmenn, til að mynda þeir sem mæta í kringum sjötugsafmæli sitt og þurfa mynd í endurnýjað ökuskírteini. Um helgina opnar hann ljósmyndasýninguna Hilmir snýr heim með passamyndum rúmlega áttatíu eldri herramanna sem hann stillir upp við hlið ljósmynda af blómum.

Það styttist í kosningar, en kosið verður til alþingis á laugardag. Að þessu tilefni fáum sérfræðing til að koma og rýna í kosningabaráttuna, ekki stjórnmálafræðing heldur mím-greinanda lestarinnar Laufeyju Haraldsdóttur.

Og svo veltum við fyrir okkur greinarmerki, einu pennastriki - ef það - hvers fjarvera hafði úrslitaáhrif á nýlegt dómsmál í bandaríkjunum og leiddi til fimm milljón bandaríkjadala bótagreiðslu. Þetta fyrirbæri er afar umdeilt og kallast oxford komman.